Van alle markten thuis

Als je door de duinen loopt en je negenjarige zegt: ‘Kijk, daar staat slangenkruid!’, terwijl jij zelf allesbehalve botanisch bent aangelegd, dan weet je dat het praktijkonderwijs van de natuurjuf zijn vruchten afwerpt. Waarmee ik meteen twee grote misverstanden over thuisonderwijs uit de wereld wil helpen: als ouders hoef je niet alles te weten én thuisonderwijs doe je niet in je eentje.

Vrijdag waren we met onze vaste IVN-gids in het naburige heempark voor een seizoenswandeling. Het thema deze keer: ‘Kleine beestjes en bloemetjes’. Een hoop beestjes kennen we natuurlijk wel van eigen bodemvondsten: miertjes, pissebedden, lieveheersbeestjes; maar natuurjuf M. vertelt ons altijd wel iets wat we niet wisten. Dat hommels onder de grond nestelen bijvoorbeeld. Dat er solitaire bijen bestaan, die niet in een zwerm leven, maar in hun eentje in een holle boomstam. En ze wees ons op slakkeneitjes, die we daarvoor alleen op tv gezien hadden.

Als je op zo’n heerlijke zonnige dag met een vergrootglas in de weer bent, dan smeekt dat natuurlijk om wat extracurriculair onderzoek. 

Zoals: hoe snel verbranden pasgevallen bladeren? En: lukt het ook met een afgevallen appeltje dat nog niet ingedroogd is? Van die cruciale vragen waar mensen zich al eeuwen het hoofd over breken.

Nadat we het kleinebeestjesparadijs uitgekamd hadden, togen we naar de kruidentuin om bloemetjes te zoeken.

Dit gedeelte van de tuin is gerangschikt in perken met kruiden voor verschillende doeleinden: een perkje smaakmakers, een perkje geneeskrachtige kruiden, kruiden als natuurlijke bestrijdingsmiddelen, kruiden als parfum et cetera. Wij keken vooral bij de verfkruiden.

Nadat we de mooiste kleuren verzameld hadden, mocht iedereen proberen hoe dat werkt, verven met bloemblaadjes.

We kwamen er achter dat klaprozen de helderste kleuren geven. En dat je met Stinkende Gouwe kunt schrijven, als je het verse sap als inkt gebruikt en de stengel als pennetje.

We hebben weer erg genoten; maar voor Jet was er één organisme dat bekoorlijker was dan alle bodemdiertjes en bloemblaadjes bij elkaar. Een van de kinderen had zes weken geleden een broertje gekregen en dat mocht ze op schoot houden.

Cato nam de belangrijkste feiten van de dag nog even door.

Iemand uit onze thuisonderwijsgroep had een uitje gepland. Haar zoon zat in een proefjesfase en ze wilden graag eens naar de Ontdekhoek. Of er meer mensen zin hadden. Na ons botersucces hadden wij ook de smaak te pakken, dus we gingen mee.

De naam zegt alles: je kunt er ontdekken. Het is een werkplaats waar een blind paard geen schade kan doen en tien thuisonderwezen kindertjes dus ook niet (noch de 64 schoolkindertjes die vlak na onze aankomst vertrokken). De kinderen krijgen een knipkaart en kunnen telkens een nieuw experimentje uitkiezen en de benodigdheden daarvoor ophalen bij een centrale balie. Vrijwel alles mag mee naar huis, behalve de steentjes van de metselhoek - die worden hergebruikt.

Ieder kind kan zo zijn eigen smaak volgen, hoewel een aantal proefjes uiteraard een universele voorkeur geniet, zoals het chips bakken. Philip en Jet hebben zich in ieder geval uitgeleefd op het maken van geurige zeep,

het branden van koffiebonen, het ontwikkelen van een foto en het ontwerpen van een bootje, waarbij het piepschuim uitgesneden wordt met een heet koperdraadje.

Philip maakte van restmateriaal een tweede, zoveel mogelijk identiek bootje en hield wedstrijden om te zien welke het snelst was.

Het smeden van een plastic lepeltje was het meeste werk en vergde de meeste hulp, maar gaf wel veel voldoening. Een stukje pvc-buis moest onder de industriële föhn worden gesmolten tot je het open kon knippen. Na het knippen moest je het platwalsen, op een mal natekenen en weer warm en zacht genoeg maken, zodat je de lepelvorm kon uitknippen. 

Jet stond er versteld van dat smeden zoveel werk was. Ze had vorige week juist het plan opgevat zelf een robot from scratch te maken (’Zullen we vanmiddag even een plaat ijzer halen in de winkel?’). Toen had ze niet willen aannemen dat er op z’n minst een bouwtekening aan vooraf moest gaan. Ze was zelfs tamelijk verbolgen geweest dat ik niet onmiddellijk een ‘plaat ijzer’ was wezen halen. Het pvc-lepeltje van de Ontdekhoek bracht het wat meer in perspectief (’Zo, dit is best veel werk, alleen zo’n lepeltje’).

Ach, er was zoveel te doen. Dammen bouwen, metselen, gek doen met je vriendin,

enorme zeepbellen maken, schrijven met een ganzenveer, postzegels maken, metaal bewerken

totdat je er een naamplaatje van gemaakt had.

En dan bleef er nog genoeg over om tot een volgende keer te bewaren. Het was een fijne dag.

De laatste week veel weggeweest*). Naar Naturalis met onze thuisonderwijsgroep (bij deze en deze families kun je een kleine reportage lezen), naar het Amsterdams Historisch Museum geweest, de verjaardag van vriendje A. gevierd en naar de begrafenis geweest van onze lieve, stoere (schoon)zus/tante. Veel verdriet gehad.

*) Op deze pagina houd ik iedere maand onze excursies en activiteiten bij.

Vandaag waren Philip en Jet samen op pad. Ze doen wel vaker een boodschapje, maar dat is altijd in opdracht en bij de bakker of supermarkt op honderd meter van ons huis. Nu wilden ze zelf. En wel naar het Oude Dorp, kijken bij de dierenwinkel en de speelgoedzaak.

Het Oude Dorp is maar tien minuten gaans, een route van een kilometer die ze kunnen dromen, want het eindpunt is meestal de bibliotheek of de markt op het dorpsplein. Met een geladen mobiel en een hoofd vol goede raad (’Já mam, als iemand ons wil meelokken gaan we heel hard gillen… Néé mam, als iemand zegt dat ze thuis een pony of jonge hondjes hebben gaan we niet mee…’)  gingen ze op pad.

En ze kwamen weer thuis, gelukkig. Ik had al drie kwartier heus niet zenuwachtig voor het raam staan kijken en twee keer de neiging onderdrukt het mobiele nummer te bellen, toen ze ontspannen keuvelend binnenwandelden. Jet had een verrassing meegenomen. Ze is de laatste maanden erg bezig mensen blij te maken met zorgvuldig ingepakte cadeautjes. Dat kan van alles zijn: een ballon, lucifers, een mooi lintje, een soepstengel (met glanzende ogen overhandigd: ‘Daar hou je zo van!).

Nu had ze iets voor Cato meegenomen uit het dorp: Ernie (van Bert).

Het zat zo: we hadden deze week een heerlijke dag met de thuisonderwijsgroep in een speelbos (hier heb ik wat foto’s van deze dag gezet), alwaar Cato een plotselinge liefde voor Ernie opvatte. Vriendje J. had zijn Erniepop mee naar het speelbos, Cato was meteen verkocht en mocht met de pop knuffelen tot ze in slaap sukkelde. Wij hadden onze Ernie lang geleden al aan de Kringloop gedoneerd, maar nu was Jet op hun loopje naar de speelgoedwinkel tegen een Ernie aangelopen. Ze had hem betaald uit haar dikke portemonnee met maanden opgespaard zakgeld-in-muntjes. Ze vertelde trots hoe ze het geld berekend had en wat ze weer terug had gekregen. En ze had hem laten inpakken.

Moeilijk te zeggen wie er het meest genoot toen ze het cadeau aan haar zusje overhandigde.

Vriendje D. (10 jaar) kwam langs. De meivakantie is begonnen en dat betekent dat schoolgaande vriendjes weer vaker kunnen spelen. D. kwam halverwege de ochtend aanwaaien en nadat ze binnenshuis al hun rollen hadden opgevoerd (’We gaan verder waar we vorige keer gebleven waren, ik was een spion…’), lang buiten hadden gespeeld, een late lunch met gebakken eieren hadden genoten en Cato hadden voorgelezen, was het vier uur. 

De landerigheid begon in te zetten: ‘Mogen we televisie kijken?’. Ik was in een heldhaftige bui, maar niet moedig genoeg om zes achterstallige wassen weg te vouwen. Dus gingen we chips bakken.

Men neme aardappels - altijd Nicola’s, die zijn sowieso het lekkerst. Schillen is niet nodig, afwassen volstaat. Plakken snijden met een dikke kaasschaaf en een beetje laten drogen op speciaal voor dit doel aangeschaft keukenpapier. 

Olie in de pan.

(Ondertussen ruimt Cato het keukenkastje uit.)

De olie is heet genoeg wanneer je een plakje in de pan gooit en het direct naar boven komt borrelen.  

Je neemt een handje aardappelplakjes en gooit dat snel achter elkaar, een voor een alsof je geld telt, in de olie. Niet te veel plakjes tegelijk in de pan, anders daalt de temperatuur te snel. 

De plakjes goudbruin laten worden - duurt ongeveer een minuut of vier.

(Tussen twee ladingen door Cato met een waterijsje in de kinderstoel zetten.)

De gare plakjes met een schuimspaan uit de olie halen en even laten uitlekken op het keukenpapier. Daarna zout erover. Of zout met paprikapoeder. 

Lekker. En goed voor extra punten op de schaal van Leuke Moeder.

Het was vandaag de eerste echt zomerse dag van het jaar en we hebben hem op het strand gevierd, samen met vier andere thuisonderwijsgezinnen (waaronder deze en deze). Ik had geen camera bij me om de twaalf scheppende, plonzende, zandhappende en spelende kinderen vast te leggen, maar ik bedacht ineens dat ik helemaal vergeten was een persbericht door te geven:

To loopt!

Al een maand, en nu dan ook waarlijk als een kievit, maar het begon uiteraard vrij wankel. Hieronder een nauwgezette reportage van de eerste stapjes, op weg naar haar papa. Alsnog strandfoto’s dus, hoewel het toen een stuk frisser was dan vandaag.

Het is al een ouwetje in ons soort kringen, maar erg mooi. En omdat niet iedereen in ons soort kringen verkeert, zet ik hem hier. Want het gaat niet in het bijzonder over thuisonderwijs, maar over kinderen die een beetje anders zijn in het algemeen (en welk kind is dat niet?). Het filmpje duurt zes minuten en de eerste keer dat ik hem zag, was ik erg ontroerd.

Toen we vandaag met zo’n dertig thuisonderwijskinderen samen kwamen in een grote speeltuin, viel me ook weer op hoe waar dit filmpje is. Allemaal heel verschillende kinderen die vanzelfsprekend met elkaar omgaan, elkaar opzoeken en helpen, niet gehinderd door grenzen van leeftijd of potentie: als een vriendje van vijf niet alleen van die enorme glijbaan durft, ga je als achtjarige met hem mee. Als een van de baby’tjes verdrietig is, troost je het. En niemand vindt het vreemd dat de meisjes (of ouders) zich ook in een stoer vest hijsen om te lasergamen.

Eigenlijk heel logisch om zo op te groeien.

Jammer genoeg vallen sommige stukjes tekst weg, maar ik vind hem mooi genoeg om hier toch te zetten. De originele versie kun je hier zien.

Gisteren hebben we zelf kaarsen gemaakt, gedompeld zoals de ambachtsman het noemt, georganiseerd door iemand van onze lokale thuisonderwijsgroep.  

Halverwege de ochtend parkeerden we op de Goudse gracht en liepen een schattig winkeltje binnen, waar we hadden afgesproken met de anderen van onze groep.  In de werkplaats achter de winkel kregen instructies van de kaarsenmaker.

Eerst een lont in de hete paraffine dopen,

dan uit laten lekken en laten drogen - één minuut, af te tellen op de grote klok boven de werkbank, 

en vervolgens weer in de paraffine dopen, weer laten drogen en nog eens dopen, net zolang tot de kaars dik genoeg is. Het dompelen moet vrij snel gebeuren, anders smelt de hardgeworden paraffine weer en wordt de kaars nooit wat.

Als de kaars dik genoeg is, wordt het druipsteenpuntje aan de onderkant recht afgesneden

en kan de kaars geverfd worden in badjes met gekleurde paraffine. Omdat één keer dompelen in het kleurenbad een lichte kleur geeft, kun je leuk mengen: een keertje rood en een keertje geel wordt oranje, twee keer dompelen in blauw en één keer in rood wordt donkerpaars, enzovoorts.

Zie hier het resultaat (Philip wilde witte kaarsen):

Kom, een klein verslag van de dingen die ons op het moment bezighouden.

Philip is nog steeds in het stadium van heldenverering. De protagonisten lopen tamelijk uiteen, Asterix, B.A. (The A-team), Zeus en Darth Vader sluiten naadloos op elkaar aan en sinds hij naar De Hobbit luistert, wil er ook nog weleens een draak in voorkomen, maar Star Wars vormt nog steeds het hoofdthema. Waar de kniebeschermer van je skeelers al niet goed voor kan zijn.

Jet zit in een groeisprongetje. Emotioneel soms wat wiebelig, maar daar helpen omhelzingen goed bij. Ze heeft zich vastgebeten in het lezen (wil iedere avond een bladzijde), rekenen (terwijl ik Philip voorzichtig richting de rekenboeken masseer, zit Jet al klaar met haar Pals en haar potlood) en het fietsen. Na drie keer twintig minuten oefenen is het haar gelukt: ze heeft alleen nog een zetje nodig na het opstappen, maar voor sturen en remmen draait ze haar hand niet meer om.

En dan Cato. Die houdt ons allemaal bezig. Ik heb de voor haar zo typerende misthoornklanken in mime kunnen vastleggen. Voor de goede orde, het betreft hier geen boosheid of verdriet, maar gewoon een gezellig meekletsen.

Verder hebben de kinderen groentesoep met vermicelli en ballen gemaakt, toen ze geïnspireerd waren geraakt door Michiel van de Hazelhoeve, het boek van Astrid Lindgren waarin Michiel zijn hoofd niet meer uit de soepterrine krijgt nadat hij de laatste restjes vermicelli eruit gelikt heeft.

En we hadden twee uitjes: in het kader van de Kinderboekenweek hebben we een voorstelling bezocht van Sanne de Bakker (schrijfster van onder meer De kleine Mozart op wereldreis), die een rapconcert gaf van haar boek Het beroemde schaap Sjrek. En omdat het zulk mooi weer was, zijn we met negen thuisonderwijsgezinnen naar het bos geweest, waar het herfsbladeren regende, kikkers gevangen werden en een van de Amerikaanse moeders uit onze groep voor het eerst beukennootjes proefde. Cato proefde voor het eerst bos.

Nog voor het ontbijt wilde Philip zijn klompje goud wegen. Het is eigenlijk een steentje dat goud geverfd is, maar stèl dat het echt goud was, hoeveel zou het dan waard zijn? Ik heb een paar jaar geleden eens een balansweegschaal gekocht, omdat ik wilde dat de kinderen niet alleen met een gewone (keuken)weegschaal zouden leren wegen, maar ook de verhoudingen van verschillende voorwerpen ten opzichte van elkaar duidelijk konden zien. Deze weegschaal heeft gewichtjes en kan zowel vaste stoffen als vloeistof wegen. Vanaf zijn vierde jaar heeft Philip er bij vlagen van alles mee gewogen; appels, legoblokjes, droge spaghettislierten, water. Hij kon er vaak helemaal in opgaan en was dan bezig met zowel het absolute gewicht als de verhoudingen; hoe zwaar is een legoblokje, hoeveel legoblokjes gaan er in een appel?

Vanochtend haalde hij de weegschaal weer tevoorschijn en bracht zijn goudklompje met de gewichtjes in balans. Hij vroeg aan John wat de goudprijs was en rekende vervolgens uit dat het klompje 123 euro zou opbrengen. Tot het ontbijt heeft hij nog wat meer steentjes en andere schatten gewogen, prijzen berekend en bij elkaar opgeteld wat zijn goudbezit zou zijn. 

Na het ontbijt hadden we met drie andere thuisonderwijsgezinnen afgesproken in een binnenspeeltuin. We doen dat niet zo vaak, want het is niet een van mijn favoriete locaties, omdat ik het er altijd zo lawaaierig en bedompt vind. Op de een of andere manier zijn die ballenbakken zo gemaakt dat er nauwelijks daglicht binnenkomt, zodat je na afloop knipperend tegen het zonlicht naar buiten wandelt; alsof je overdag in de kroeg gezeten hebt. Maar de kinderen vinden het leuk, dus zo eens per jaar zet ik mijn bezwaren opzij en gaan we een halve dag op trampolines en luchtkussens springen en rennen ze elkaar op de grote klimrekken achterna. Het was ook eigenlijk heel leuk vandaag. Bezweet en voldaan kwamen we thuis, en na een uitgebreid bad lagen de kinderen er op tijd in.