Van alle markten thuis

Om straks ten volle gebruik te kunnen maken van de overvloed aan Engelstalige boeken en websites proberen we de kinderen alvast een beetje Engels te leren. Dat willen ze zelf ook graag, voornamelijk om de Star Warssimulaties zo realistisch mogelijk te maken: ’I sense lord Vader is in danger’ en natuurlijk: ‘May the Force be with you’.

Een taal leren gaat het beste door hem gewoon te spreken, bijvoorbeeld met je Engelstalige vriendjes en hun ouders, maar die zijn niet altijd bij de hand. Daarom praten we soms Engels aan het ontbijt en kijken we naar kinderprogramma’s van de BBC zoals Step Inside, Balamory en Something Special.

En we lezen Engelse boeken. Voornamelijk prentenboeken met mooie illustraties en weinig tekst per bladzijde, en als het even kan ook nog op rijm, want dat blijft lekker hangen. De eerste paar keer vertaal ik na iedere paar regels, maar als we de boekjes een paar keer gelezen hebben, is dat niet meer nodig.

Het bulkt natuurlijk van de websites met Engelstalige kinderboeken, maar hieronder de boeken die er wat ons betreft en voor ons doel tussenuit springen.

Lost in the woods van Carl Sams II and Jean Stoick. Verhaal over een pasgeboren reekalfje in het bos, met beeldschone foto’s. 

Mog, the forgetful cat van Judith Kerr. Tijdloze lotgevallen van de aandoenlijke, oenige Mog. We hebben de editie met luistercd en die heeft wel meerwaarde, vind ik. Gezellig voor in de auto.

Madeline, door Ludwig Bemelmans. Schreef ik al eerder over in dit stukje, en we hebben het boek inmiddels in huis. Grote illustraties en een paar regels rijmtekst per bladzijde, heerlijk voorlezen.

Playtime rhymes van Sally Gardner. We hebben een paar boeken met Angelsaksische bakerrijmpjes en deze gaat vaak mee in de auto vanwege de cd die erbij zit. De kinderen kunnen meelezen in het boek en de liedjes zijn parent friendly gezongen zonder snoeiharde synthesizermuziek. Het boek bevat een stuk of veertig succesnummers (’Old MacDonald’), gebarenliedjes (’Pat-a-cake’), aftelrijmpjes (’Ten in the bed’) en minder bekende liedjes zoals ‘Dinosaur soup’, die Philip veel draaide in zijn prehistorische fase:

The cat in the hat en The cat in the hat comes back van Dr. Seuss. Niet voor niets klassiekers. Wij hebben ze in een verzamelband onder de titel The complete cat in the hat, maar er zijn sinds 1957 zoveel uitgaven geweest dat je een royale keus hebt een editie te nemen die je aanspreekt.

King Bidgood’s in the bathtub van Audrey Wood. Leest lekker voor dankzij de repetitieve zinnen. De tekeningen zijn expressief en er is veel op te zien. Opvallend vind ik dat het verstrijken van de tijd zo fraai is weergegeven door kleurgebruik en lichtinval. Dat laatste zie je ook mooi in The napping house, een ander prentenboek van dezelfde auteur. 

Hush little baby  van Sylvia Long.
Een innemende, tedere variant op het wiegenliedje met dezelfde titel. Hier belooft de moeder haar kind geen diamond ring, maar een prachtige zonsondergang. Bij voorkeur zingend voordragen.
Cato is er dol op, en ik ook.

En dan nog een gouden tip om al dat moois aan te schaffen: The Book Depository. Engelstalige boeken, uitstekende service, goedkoop en (tadaa) zónder verzendkosten. Je kunt altijd even vergelijken met andere boekhandels en je moet de ponden even omrekenen naar euro’s, maar doorgaans is The Book Depository het best geprijsd. 

Philip en Jet kenden het brailleschrift vooral uit de dierentuin. Daar staat naast de reguliere informatiebordjes ook een aantal bordjes met een vertaling in braille. Ze vonden het fascinerend, vooral het bordje bij de kangoeroes, want daar staat ook bronzen kangoeroe naast om te aan te raken; een blinde kan immers de dieren aan de andere kant van het hek niet zien.

Het leverde meestal mooie gesprekken op, veel empathie, de kinderen probeerden zich in te leven in de wereld van iemand die niet kan zien. Ze oncijferden een paar letters van het brailleschrift en stonden er even bij stil dat het niet altijd vanzelfsprekend is dat je zomaar kunt rennen, horen of zien.

En nu is er een mooi boek uit van Nijntje dat daar ook rekening mee houdt. De wereld van Nijntje is een groot kartonnen boek, dat je kunt lezen en bevoelen. De tekst staat zowel in drukletters als in braille en de tekeningen kun je betasten. De contouren zijn verhoogd, waardoor je Nijntje kunt aanraken, en er zijn bijzondere materialen gebruikt, zodat je kunt voelen dat een ijsje plakkerig is en dat Betje Big een muts breit van zachte schapenwol. Voorin staat het braillealfabet (’Nijntje kan al lezen’); Philip en Jet overhoren elkaar nu woordjes in braille. Bovendien zit er een cd bij met verhaaltjes. Tot Jettes grote vreugde staat op de cd ook het dansliedje dat veel op haar balletles gedraaid werd: ‘Twee pasjes naar voren, en één pasje terug…’ - er is al menige zwier door de huiskamer gedaan.

Hier staat de link naar een kortingsbon van de Rabobank (opent als pdf-je) waarmee je het boek voor tien euro inclusief verzendkosten kunt bestellen.*) En anders is het voor een luttele veertien vijfennegentig in de boekhandel verkrijgbaar.

Het toeval wilde dat ik een paar weken geleden in de bibliotheek een hoorspel tegenkwam over het leven van Louis Braille. Het is uit 1952 en stond op de uitstallingstafel om weer eens opgemerkt te worden. ’Hee’, zei Jet toen de eerste zinnen van het verhaal door de autoboxen klonken, ‘die meneer heeft dezelfde naam als de bordjes in de dierentuin!’

Hier een stukje uit Lezende vingers van het moment waarop Louis Braille de grote lijnen van het blindenschrift bedenkt, na een gesprek met zijn muzieklerares:

*) Het is waarschijnlijk een tijdelijke actie, dus laat het me even weten als de link niet meer werkt, dan kan ik hem verwijderen.

Deze vond ik nog tijdens het opsnorren van hoorspelpagina’s. Hoewel ik me plaatsvervangend geneer voor het accent van Zwarte Piet, zie ik het maar als een uitwas van de tijdgeest. En omdat hij verder zulke mooie dingen gemaakt heeft, vergeef ik het Jean Dulieu. 

Duurt ongeveer een kwartiertje.

Philip was de laatste dagen in de ban van het hoorspel. Niet zomaar een hoorspel, maar een hoorspel van meer dan twaalf uur uit de jaren vijftig: Sprong in het heelal, het Marsmysterie. Twintig radiouitzendingen met jarenvijftigstemmen op tien cd’s.

We hebben altijd veel naar audioboeken geluisterd, thuis en onderweg. Via de voorgelezen Jip en Janneke, sprookjes en klassiekers als Peter en de wolf en Piccolo en Saxo, Bert en Ernie en de opera’s van Frank Groothof zijn we nu dus aangekomen bij het heurspel, zoals coryfeeën het in de jaren vijftig plachten uit te spreken.

Ik zag de doos met cd’s liggen bij de bibliotheek en besloot de gok te wagen. Ik had niet verwacht dat het zo zou aanslaan, maar Philip was er direct door gegrepen. Hij kroop bijna in de boxen van spanning en concentratie, leverde commentaar (’Hee! Dat had ik niet verwacht…’) en onderbrak het verhaal slechts af en toe voor een plas, een verplicht rekenlesje of het verzamelen van wat legoblokjes of karton, schaar en plakband om geïnspireerd te kunnen bouwen tijdens het luisteren. Hij wilde maandag wel graag mee naar het zwembad (dat op maandagmiddag uitgestorven en dus een privébad is), maar zodra we thuiskwamen, zette hij de cd weer aan.

Sprong in het heelal is gebaseerd op de Britse radioserie Journey into space en was een ongekend succes in zijn tijd, zowel in Groot Brittanië als in Nederland. Dit deel, Het Marsmysterie, werd in Nederland uitgezonden in 1956, maar speelt zich af in het verre 1972.

In het verhaal ondernemen astronauten een expeditie naar Mars vanaf de maan (omdat de zwaartekracht daar minder krachtig is dan op aarde en er dus minder brandstof nodig zou zijn), om te onderzoeken of daar leven is. Nodeloos te zeggen dat er heel wat avonturen en spanning aan te pas komen - twaalf uur maak je niet zomaar vol. Persoonlijk haakte ik na een kwartiertje af, maar voor Philip deed het jarenvijftigtempo niets af aan de meeslependheid: hij durfde bijna niet naar bed na de onheilspellende gebeurtenissen en de ijzingwekkende muziek. Hij ging wel slapen, maar halverwege de avond zagen we ineens een slaperige krullenbos boven een blauwgeruite pyjama over de gang schuifelen: ‘Ik kom er zomaar even uit, hoor. Niet omdat ik bang ben of zo.’

Als teaser een stukje van de eerste cd, halverwege de eerste aflevering: ‘De expeditie naar Mars’ .

Op de pagina van Geronimohoorspelen staat meer over Sprong in het heelal en vele andere hoorspelen. Verder nog twee links die uit het woud der hoorspelpagina’s wat mij betreft het allermeest de moeite waard zijn: de Hoorspelstartpagina en de hoorspelen van Heer Bommel die door de NPS online gezet zijn. Via het witte mannetje rechtsboven kun je ze allemaal downloaden.

Het was een gezellig weekje. Mooi weer, dus een paar keer naar het strand geweest. Vrijdagavond hebben we er ook gegeten. Ik had zo’n zin om zelf weer eens in zee te zwemmen, maar in mijn eentje met een baby lukt dat niet. Ik besloot een couscoussalade te maken, een thermoskannetje koffie en een snaaierijtje voor de kinderen, zodat we om vijf uur met het hele gezin naar het strand konden. En terwijl mijn duifje zich over de baby ontfermde, kon ik met Philip en Jet de golven in.

Verder kwam er nog een vriendinnetje logeren, heb ik de laatste formulieren ingevuld voor de komende turn-, schaats- en duiklessen, hebben we samen wat lekkere dingen gemaakt (Jet kan zonder hulp al zeer verdienstelijk pannenkoeken bakken), gelezen (Philip heeft de pockets van Garfield opnieuw ontdekt) en The Sound of Music weer eens gekeken. Eigenlijk kijken we die alleen in de winter, maar we hebben een cd met filmmuziek waarop ‘My favorite things’ staat, met meezingprentenboek. Nadat Jet de muziek en het boek loungend op haar schapenvachtje voor de luidsprekers tot zich genomen had, wilde ze graag het stukje weer eens zien waarop alle kinderen Von Trapp tijdens het onweer bij Fraulein Maria op bed komen zitten.

Tja, en verder. Verder verbaas ik me erover hoe snel de tijd gaat. Cato tijgert door de kamer, eet peer en avocado en heeft zes plooien in haar dijbeen. Wanneer is dat nou gebeurd?

We zijn al een poosje bezig met Elia, en natuurlijk kwam ook zijn adembenemende hemelvaart aan bod. Ik vind het belangrijk om intertekstualiteit (in de ruimste opvatting) al vroeg te intoduceren en de bijbel biedt daar vanzelfsprekend uitgelezen mogelijkheden voor. Vaak zijn er andere, profane boeken waarnaar je kunt verwijzen, er zijn natuurlijk massa’s kunstwerken die je erbij kunt halen, en sóms is er ook muziek bij een bepaald thema. Bij Elia heb ik dat helemaal: als we het verhaal van de hemelvaart lezen, loop ik de hele dag Chi Coltrane te neuriën. En daar is natuurlijk maar één remedie voor: cd opzetten en heel hard meezingen ‘I want to rise right up into the sky, and ride white horses with fiery eyes’. Toe maar even, luidsprekers aan en volume hoog*:

En omdat Elia door de eeuwen heen een dankbaar onderwerp voor kunstenaars geweest is, zijn er veel schilderijen die we erbij kunnen bekijken. En daar valt veel over te vertellen. De Elia van Doré**

en die van Dalì***

verschillen bijvoorbeeld aanzienlijk. Ik pak er vaak een aantal boeken bij, zodat je kunt zien dat Rubens beïnvloed was door de klassieken toen hij Elia in de woestijn schilderde, en dat hetzelfde onderwerp door de middeleeuwse Dirk Bouts er heel anders uitziet (hier is het hele drieluik zoals dat in de Sint-Pieterskerk in Leuven te zien is). Voor kinderen zijn middeleeuwse werken ook erg leuk, omdat er vaak verschillende delen van een verhaal in één werk gevat zijn. Bij de Elia van Dirk Bouts bijvoorbeeld, zie je op de voorgrond Elia nog in de woestijn liggen, terwijl hij rechts achter al de berg Horeb beklimt (voor wie het wil nalezen, staat het hier, in 1 Koningen 19; de hemelvaart van Elia kun je lezen in 2 Koningen 2).  

Heel uitgebreid en hoogdravend is het nu natuurlijk nog niet. Het gaat mij er vooral om dat de kinderen door goed te kijken de kunst leren waarderen, zich een eigen mening en smaak gaan vormen en dat ze zich bewust worden van de veranderingen in de loop van de tijd.

* Omwille van de auteursrechten heb ik hem na twee minuten weggedraaid, maar het intro en refrein zijn een aanzet om even in de sfeer te komen.
** Hier zie je hem wat groter: klik
*** Idem klik

Vanmiddag aten we groentesoep. We hadden gedekt met de placemats die mijn moeder had meegenomen uit Verenigde Staten, Philip had degene met Amerikaanse presidenten en Jet die met de vlaggen van de wereld. Onder het eten bestudeerde Philip zijn placemat. Opeens zei hij: ‘Raad eens welk liedje dit is’, en hij begon ‘Welterusten, mijnheer de president’ te neuriën. ‘Daar moest ik ineens aan denken’, zei hij toen ik het goed geraden had.

Hij zette de cd van Boudewijn de Groot op en vroeg hoe het ook alweer zat met de oorlog in dat liedje. Ik vertelde dat het een protestlied was geweest in de jaren ‘60, tegen de oorlog in Vietnam. Hij keek nog eens naar zijn placemat en vroeg over welke president het lied ging. Ik zei dat ik dacht dat het Nixon was, maar dat ik het niet zeker wist en dat we het konden opzoeken op zijn placemat als we wisten in welk jaar het liedje geschreven was. Philip zocht in het cd-boekje op uit welk jaar ‘Welterusten’ was: 1966. Op de placemat stond dat Nixon van 1969 tot 1974 president was, die kon het dus niet zijn. Vervolgens keek hij naar de president daarvoor: Lyndon B. Johnson, en jawel, die zetelde van 1963 tot 1969. 

Dit is zoals thuisonderwijs meestal gaat. Mensen vragen vaak welke schooluren we aanhouden, maar naast het uurtje echt schoolse vakken zoals schrijven of wiskunde gebeurt er zoveel dat je het nooit zou kunnen inroosteren. Iedere ouder weet dat kinderen nieuwsgierig zijn. Ze stellen de hele dag door vragen en het enige wat je hoeft te doen is de tijd nemen om die te beantwoorden of om samen op zoek te gaan.

Om een idee te geven, als ik deze dag in schoolse vakken zou moeten omschrijven, zou het ongeveer dit worden:

Nederlands
- poëzie: Boudewijn de Groot, ‘Verdronken vlinder’ (’Zo te sterven op het water met je vleugels van papier’); ‘Als de rook om je hoofd is verdwenen’
- literatuur: Jean Dulieu, Paulus en de eikelmannetjes; Annie M.G. Schmidt, Jip en Janneke
- bladzijde geschreven in werkboekje schrijfmethode Schrift van Thieme-Meulenhoff (Philip)
- woorden geschreven met magneetletters (Jet): roos, ik, Jet, zon, een, oom, moe

Geschiedenis
- aantal Amerikaanse presidenten doorgenomen: George Washington, Lyndon B. Johnson, Bill Clinton, George Bush jr. en sr.
- gepraat over Vietnamoorlog: waarom, wie deden eraan mee, hoe geëindigd
- gesproken over de tijdgeest van de jaren ‘60
- basilosaurusje gespeeld met tijdperkadequate kenmerken

Aardrijkskunde
- Vietnam opgezocht
- landsvlaggen bekeken (Jet vond die van Andorra het mooist)
- gesproken over evolutietheorie en creatie

Natuuronderwijs
- het anatomische model (Hema) uit elkaar gehaald en ingewanden weer teruggezet
- gelezen in Kate Petty en Jennie Maizels’ Knappe koppen, eenvoudige natuur- en scheikunde
- opgezocht welk prehistorisch dier waarschijnlijk longen én kieuwen had (ambulocetus) en welk dier dat nu nog heeft (longvis), zodat het zowel onder water als boven water kan ademhalen

Wiskunde
- uitgerekend hoeveel jaar geleden Johnson president van Amerika was (Philip)
- de tafel van 4 opgezegd
- geteld van nul naar honderd; teruggeteld van twintig naar nul (Jet)
- uitgerekend hoeveel pakken huismerkspeculaas je kunt kopen voor één pak ‘Smiley uitdeelzakjes speculaas’ tijdens het boodschappen doen

Engels
- prentenboek voorgelezen: Renee Graef, My favorite things (’Raindrops on roses and whiskers on kittens’)
- samen gekeken naar televisieprogramma Balamory op BBC2, onduidelijkheden vertaald
- ‘The tower of Babel’ (Genesis 11) gelezen uit Engelse kinderbijbel (initiatief Philip)

Bewegingsonderwijs
- gedanst en luchtgitaar gespeeld op o.m. ‘Strand’ en ‘Het Land van Maas en Waal’ (Boudewijn de Groot)
- naar gymles geweest (P&J); ‘gymmie’ verdiend met flikflak (Philip)

Sociaal-emotionele ontwikkeling
- baby-zusje getroost en aan het lachen gemaakt
- ruzie opgelost met zus (en voor Jet: met broer)
- gespeeld bij vriendje D. thuis

Op deze manier ziet het er best volledig uit. En toch hebben we alles bij elkaar misschien een uurtje aan tafel gezeten, is het initiatief voor vrijwel alle onderwerpen van de kinderen gekomen en was er nog genoeg tijd om Donald Ducks te lezen, te tekenen en te spelen met verkleedkleren en skippypaard. Daarom is het dus zo moeilijk om het thuisonderwijs binnen schooluren te plaatsen.

Vandaag was vriendje D. (9) de hele dag bij ons. De aansluiting met D. is altijd indrukwekkend. De kinderen hebben precies dezelfde manier van spelen: met oneindige fantasie en minimale middelen, zonder grotemensenbeperkingen als logica en chronologie sluiten Asterix, geheim agenten en wilde paarden naadloos op elkaar aan. Het is fascinerend om te zien hoe de kinderen elkaars spel aanvullen en compromissen sluiten. Vandaag hebben ze met z’n drieën weer eindeloos avonturen beleefd, John is nog een paar uur met hen naar het heempark geweest en ’s avonds is D. blijven eten.

En gisteren was vriend A. (6) jarig.  Zijn moeder M. is een vriendin van me en behoort met haar twee zonen tot de harde kern van onze regionale thuisonderwijsgroep. We spreken vrijwel wekelijks ergens af. Vrijdag was ook weer gezellig; de kinderen hebben gespeeld, we hebben lekker in de tuin gezeten en gesmuld van M.’s taarten. Omdat het een klein uurtje rijden is naar hun huis, hebben we onderweg het luisterboek van Ronja de roversdochter gedraaid. Meestal hebben we een à twee keer per week een uitstapje waarvoor we een poosje in de auto moeten zitten en van die reistijd maken we altijd gebruik door boeken, hoorspelen of muziek te luisteren.

Wat kinderliedjes betreft is de Canadese zanger Raffi al sinds lange tijd favoriet. Hij gebruikt aansprekende thema’s en articuleert duidelijk, daar hebben de kinderen redelijk wat Engels van opgestoken. Ik was hem ooit op het spoor gekomen toen Jet een liefde voor beloega’s had opgevat en Raffi daar een liedje over had gemaakt - inmiddels hebben we zeven van zijn cd’s. Om een indruk te geven hieronder de eerste minuut van ‘Baby Beluga’.

We hebben Paulus ontdekt. Twee jaar geleden heeft Philip de luisterboeken een poosje grijsgedraaid, maar de echte boeken had ik nog nooit gelezen. Totdat ik in november Paulus de hulpsinterklaas voorlas en we daar zo van genoten, dat ik later Het grote boek en Het grote toverboek van Paulus de boskabouter uit de bibliotheek meenam. Het is enig! Vreselijk grappig, mooi geschreven en per bladzijde leren ze minstens één nieuw woord. Van de week heb ik Paulus en de eikelmannetjes geleend (uiteraard naast pareltjes als Een cap en laarzen, De zadeldief en Verdwaald in de sneeuw: een veulen verovert zijn plek), maar die vind ik vooralsnog tegenvallen. Volgens velen is De eikelmannetjes het beste werk van Jean Dulieu, en nou zijn we pas halverwege, maar ik vind het een stuk minder dan -noem eens wat- Paulus en Kenarrepoere. Ik vind het stroever (voor)lezen, het is soms akelig eng voor het slapengaan en ik mis Oehoeboeroe en Salomo, die veel leuker zijn dan de eikelmannetjes.

Wat wel leuk is: bij de uitgave van 1998 zit een cd met een hoorspel uit de jaren ‘50. Volgens mij zijn de rechten al verlopen en bovendien is de cd niet meer te koop, dus ik heb de vrijmoedigheid genomen om het for old time’s sake in een mp3′tje te zetten.  Voor als je een kwartiertje over hebt.

Paulus en de verloren toverstaf