Van alle markten thuis

We hebben ons de laatste tijd beziggehouden met de ouwe Chinezen.

The Last Emperor heeft altijd hoog in mijn persoonlijke top vijf van mooiste films gestaan, dus toen ik een poos geleden tegen het boekje Poe’i van Arend van Dam aanliep, leek dat me een mooie manier om het fascinerende kind-keizertje te introduceren.

Het verhaal is natuurlijk prachtig: sprookjesachtig en nog echt gebeurd ook. Een jongetje dat op zijn tweede zomaar naar de Verboden Stad wordt gebracht om daar als keizer te regeren. Dan breekt de revolutie uit, stort het keizerrijk in, maar wordt de jongen jarenlang in de waan gelaten dat hij nog steeds keizer is. Zijn leven lang is hij een marionet geweest: eerst binnen zijn paleismuren, later in het schijnstaatje Mantsjoekwo bij de Japanners en vervolgens in een communistisch heropvoedingskamp. Je verzint het niet bij elkaar.

Na het boek hebben we de film bekeken, schitterend en indrukwekkend met zijn beelden van de de Verboden Stad en prachtige kostuums. Ondanks mijn censuur bleek er toch nog een erg verdrietige scène in te zitten, waarbij Jet tot dikke tranen geroerd was. Het was het gedeelte waarin Wang Momo, de min van Pu Yi wordt weggestuurd door de Verheven Moeders, de weduwen van vorige keizers en de vrouwen die het eigenlijk voor het zeggen hebben in het paleis.

Aangezien aansprekende onderwerpen bij onze kinderen onmiddellijk verwerkt worden, verscheen Jet de volgende ochtend zo aan het ontbijt:

‘Wie ben je, Jet?’ vroeg Philip.
‘Nou, wie denk je?’ zei Jet mysterieus.

Ze bleek Pu Yi’s vrouw te zijn, keizerin Wan Jung op haar bruiloft. De sieraden van gekleurde paperclips staan helaas niet op de foto, maar waren een onmisbaar detail waarmee de keizerin zich de hele dag tooide terwijl zij samen met Philip, die in een tijdmachine naar de 20e eeuw was gereisd, de Verheven Moeders even flink de waarheid vertelde.

En omdat het rotweer was hebben we ook meteen maar The First Emperor bekeken, een film die ooit in het Omniversum heeft gedraaid en het verhaal vertelt over de stichting van China als keizerrijk. Was leuk in de context van het thema, maar de film haalt het natuurlijk niet bij die van Bertolucci.

Dit liedje draaien we vaak in de auto. Het gaat altijd te snel om alle opgenoemde namen en gebeurtenissen uit te leggen aan de kinderen, dus we brullen het vooral mee.

Hieronder een filmpje van een geschiedenisleraar die de moeite heeft genomen alle historische momenten uit ‘We didn’t start the fire’ van Billy Joel weer te geven. 

Een handige website met korte verklaringen voor alle feiten uit het lied (voor wie niet meer weet waar ‘Edsel is a no-go’ ook alweer op sloeg).

En een pagina met de songtekst en links naar ieder woord voor als je nog meer wilt weten over alle onderwerpen en geen zin hebt om te googelen.

Philip was de laatste dagen in de ban van het hoorspel. Niet zomaar een hoorspel, maar een hoorspel van meer dan twaalf uur uit de jaren vijftig: Sprong in het heelal, het Marsmysterie. Twintig radiouitzendingen met jarenvijftigstemmen op tien cd’s.

We hebben altijd veel naar audioboeken geluisterd, thuis en onderweg. Via de voorgelezen Jip en Janneke, sprookjes en klassiekers als Peter en de wolf en Piccolo en Saxo, Bert en Ernie en de opera’s van Frank Groothof zijn we nu dus aangekomen bij het heurspel, zoals coryfeeën het in de jaren vijftig plachten uit te spreken.

Ik zag de doos met cd’s liggen bij de bibliotheek en besloot de gok te wagen. Ik had niet verwacht dat het zo zou aanslaan, maar Philip was er direct door gegrepen. Hij kroop bijna in de boxen van spanning en concentratie, leverde commentaar (’Hee! Dat had ik niet verwacht…’) en onderbrak het verhaal slechts af en toe voor een plas, een verplicht rekenlesje of het verzamelen van wat legoblokjes of karton, schaar en plakband om geïnspireerd te kunnen bouwen tijdens het luisteren. Hij wilde maandag wel graag mee naar het zwembad (dat op maandagmiddag uitgestorven en dus een privébad is), maar zodra we thuiskwamen, zette hij de cd weer aan.

Sprong in het heelal is gebaseerd op de Britse radioserie Journey into space en was een ongekend succes in zijn tijd, zowel in Groot Brittanië als in Nederland. Dit deel, Het Marsmysterie, werd in Nederland uitgezonden in 1956, maar speelt zich af in het verre 1972.

In het verhaal ondernemen astronauten een expeditie naar Mars vanaf de maan (omdat de zwaartekracht daar minder krachtig is dan op aarde en er dus minder brandstof nodig zou zijn), om te onderzoeken of daar leven is. Nodeloos te zeggen dat er heel wat avonturen en spanning aan te pas komen - twaalf uur maak je niet zomaar vol. Persoonlijk haakte ik na een kwartiertje af, maar voor Philip deed het jarenvijftigtempo niets af aan de meeslependheid: hij durfde bijna niet naar bed na de onheilspellende gebeurtenissen en de ijzingwekkende muziek. Hij ging wel slapen, maar halverwege de avond zagen we ineens een slaperige krullenbos boven een blauwgeruite pyjama over de gang schuifelen: ‘Ik kom er zomaar even uit, hoor. Niet omdat ik bang ben of zo.’

Als teaser een stukje van de eerste cd, halverwege de eerste aflevering: ‘De expeditie naar Mars’ .

Op de pagina van Geronimohoorspelen staat meer over Sprong in het heelal en vele andere hoorspelen. Verder nog twee links die uit het woud der hoorspelpagina’s wat mij betreft het allermeest de moeite waard zijn: de Hoorspelstartpagina en de hoorspelen van Heer Bommel die door de NPS online gezet zijn. Via het witte mannetje rechtsboven kun je ze allemaal downloaden.

In waarschijnlijk de tweede eeuw na Christus werd een prachtig boekje geschreven: de Physiologus. Het is een verzameling weetjes over allerlei dieren; bekende soorten als de egel en de vos, maar ook fabeldieren als de phoenix en de centauren. Deze dierenverhalen bevatten natuur-wetenschappelijke ‘feiten’ die al door Aristoteles werden doorgegeven, waarbij aan de biologische kenmerken van de dieren ook een symbolische eigenschap werd toegekend.

Neem de pelikaan. ‘De Fysioloog zegt over de pelikaan, dat zij zeer veel van haar jongen houdt. Want wanneer zij kuikens heeft en zij zijn een beetje gegroeid, dan pikken ze de ouders in het gezicht. De ouders slaan de jongen dan en doden hen. Maar later hebben hun ouders medelijden en ze treuren drie dagen over de kinderen, die ze gedood hebben. Dan, op de derde dag, pikt hun moeder haar zijden open en haar bloed, dat op de dode lichamen van de kuikens druppelt, wekt hen op.’ *) De christelijke symboliek is evident. De pelikaan wordt in de Middeleeuwse beeldende kunst dan ook veel gebruikt als beeld voor de offerdood van Christus.

De Physiologus ontketende een ware rage in de Middeleeuwen. Er ontstond een nieuw letterkundig genre: het bestiarium, een verzameling dierenverhalen **), ook bijzonder nuttig voor het onderwijs.

Daar moest ik aan denken toen we het prentenboekje lazen dat dit jaar bij de Kinderboekenweek is uitgegeven. Wat niemand weet is gemaakt door twee grootheden, Tonke Dragt en Annemarie van Haeringen, en geeft een mooie versie van het ark van Noachverhaal. Philip en Jet vonden het erg leuk om alle variaties op het echte verhaal uit Genesis aan te wijzen, ze moesten vooral lachen om de tekening van twee onwillige pandaberen die nors van hun bamboe opkijken en naar binnen geduwd moeten worden (in het originele verhaal komen de dieren uit zichzelf).

Hoofddier van het boekje is de eenhoorn, die niet meegaat in de ark. En wat is al sinds de Physiologus in kunst en literatuur het symbool van Christus? De eenhoorn. Nou, is dat niet leuk? De eenhoorn in het prentenboek zwemt met de ark mee (ik zeg: Ichtus) en verandert later in een narwal: wat mij betreft een leuke toespeling op een soort omgekeerde evolutie. Bovendien zijn in de geschiedenis aangespoelde slagtanden van de narwal aangezien voor de hoorn van een eenhoorn. Op de laatste bladzijde vraagt de auteur zich af of de narwal ooit weer aan land zal komen om Land-Eenhoorn te worden: de Wederkomst. En zo hangt alles weer samen.

Of Tonke Dragt het allemaal zo bedoeld heeft weet ik niet, maar wij hebben in ieder geval een enige middag gehad. En we hebben er meteen een bezoekje aan de nagebouwde ark van Noach aan vastgeplakt. (’t Is niet zo duidelijk, maar die twee hoofdjes rechts van de eland zijn echt van Philip en Jet.)

*) F. Ledegang, Christelijke symboliek van dieren, planten en stenen. De Physiologus. , Kampen, 1994, blz. 38.
**) Hier staat nog een mooi stuk over ‘de bever’ uit de Middelnederlandse encyclopedie Der naturen bloeme van onze eigen Jacob van Maerlant. Maerlant baseerde zijn informatie ook op de bestiaria, hoewel bij hem de nadruk op ‘wetenschappelijk’ vlak ligt, en niet op het moralistische van het bestiarium. Het boekje is leesbaar uitgegeven in de Griffioenreeks onder de titel Het boek der natuur (red. Peter Burger en Frits van Oostrom), maar staat ook in zijn geheel hier op internet. Lees vooral ook het hoofdstuk over de mens.

Vandaag begon de tweemaandelijkse verkoop van afgeschreven boeken in onze bibliotheek. Deze frenzy duurt altijd drie dagen, maar meestal kom ik er op de namiddag van de derde dag pas achter en heb ik drie kwartier voor sluitingstijd nog een treurig stapeltje kliekjes om uit te kiezen.

Ditmaal had ik echter de aankondiging in het plaatselijke sufferdje op tijd gezien, zodat ik vanochtend om elf uur bij de koopjestafel stond. Philip installeerde zich op de kussens met een stapel Asterixen, Donald Ducks en Garfields (die klassiek-literaire aanpak werpt zijn vruchten wel af) en Jette pakte alle Galops van het plankje, maar besloot later toch terug te vallen op het weergaloze Floortje helpt een hond. Na een halfuurtje scharrelen had ik het volgende stapeltje:

• De planeet aarde, Time Life (Jonge ontdekkers). Van aardbevingen tot regenbogen, gletsjers en kristallen. We hadden het boek al regelmatig geleend, dat kwam dus mooi uit.
• Het heelal, Time Life (Jonge ontdekkers). Uit dezelfde serie, ook al vaak geleend.
• Wood, Tim, De Renaissance (Kijk op het verleden). Mooi boek over een mooie periode. Met transparante platen zodat je bijvoorbeeld ‘in’ de Santa Maria kunt kijken (het schip van Columbus). Met zelfs al een fiezeltje Petrarca.
• Bonafoux, Pascal, Op bezoek bij Rembrandt. Waarin het verhaal wordt verteld over zijn leven, geïllustreerd met zijn tekeningen en schilderijen. Het begint zo: ‘Als ik ’s zondags na de dienst uit de Westerkerk kom en langs de Rozengracht loop, waar ik sinds 1660 woon, dan groeten de mensen me beleefd.’ Zo wil iedereen toch kunstgeschiedenis krijgen?
• Lawton, Clive A., Het verhaal van de Holocaust. Een boek dat de kinderen nog niet zonder mij mogen inzien, en waarschijnlijk sowieso nog even niet. Met hartverscheurende foto’s uit de jaren dertig, waaronder een foto waarin neuzen opgemeten worden en een uit 1933 van een advocaat die had geklaagd over het optreden van de politie, en nu met blote voeten door de straten moest lopen met een bord waarop stond dat hij nooit meer zou klagen.
• Maynard Christopher e.a., Zo werkt je lichaam. Het zoveelste boek over het menselijk lichaam, maar hierin staat net iets meer over bloedsomloop en hersenfuncties dan in de andere die we hebben, altijd handig.
• Arnold, Nick, Machtige krachten (Waanzinnig om te weten). Het natuurkundedeeltje van deze serie, die mij persoonlijk iets te jolig is, maar waarin de stof wel goed wordt uitgelegd. En het kan Philip niet jolig genoeg zijn.
• Loriot, Peter en de Wolf. Mooi, groot prentenboek met tekeningen van Jörg Müller, om mee te kunnen lezen bij de cd.
• Beak, Nick Huckleberry, Plezier met goochelen. Een stuk of twintig trucs met flamboyante namen als de Magische Doos en de Stuiterende Snotlap.
• Een vuistdikke Geïllustreerde dierenencyclopedie voor de jeugd (Dorling Kindersley), nog een beetje voor Jet, maar ook alvast voor Cato, omdat er, net als bij de meeste kinderen, waarschijnlijk een tijd gaat komen waarin zij gepassioneerd de Aziatische olifant van de Afrikaanse wil onderscheiden, de jaguar van het luipaard en de zeehond van de zeeleeuw.
• Kerrod, Robin, Vulkanen (Op onderzoek naar…). Met veel foto’s voor de kleine sensatiezoeker en een stuk of vijftien gemakkelijk uitvoerbare (!) proefjes om onder meer black smokers (onderwatervulkanen) en geiseruitbarstingen te maken en seismoloogje te spelen.

Elf boeken voor elf euro, mooie opbrengst, toch?

Vandaag naar de Nieuwe Kerk in Delft geweest. Om de stemming erin te krijgen, las ik in de auto het verhaal van de Vader des Vaderlands voor terwijl Philip sing and dance acts uithaalde om Catootje stil te krijgen die de laatste tijd routinematig begint te neuriën zodra ik een voorleesboek tevoorschijn haal. Ze kenden de grote lijnen van leven en dood van Willem van Oranje wel, maar Jet wilde nog wel weten waaróm hij nou ook alweer doodgeschoten werd. Naast Willem van Oranje lag er nog een oude bekende uit Slot Loevestein: Hugo de Groot. Verder spraken vooral de grafdeuren in de vloer tot de verbeelding en werden de krachten gemeten om de marmeren platen aan de ringen open te trekken.

En een bezoek aan de Nieuwe Kerk kan natuurlijk niet voorbijgaan zonder de toren te beklimmen; 371 treden en het volgende uitzicht:

Na afloop een ijs gegeten bij Van Bokhoven (met dank aan de dames van de Mother’s Night Out).

Ik sta nog in de vakantiemodus, met veel strandbezoek en logés, maar om de klad er niet helemaal in te laten komen, alvast een verslagje van de afgelopen weken. Het waren heerlijke weken. We hebben in een rietgedekt boerderijtje gezeten in de buurt van Assen en in een oud-klooster in de buurt van Den Bosch. We zijn er en famille veel op uit getrokken, hebben ponygereden in Groningen (sommigen van ons dan), graan gemalen op steentijdse wijze,

 barnsteen bewerkt als in de prehistorie,

  de zwaarte van het ridderschap gevoeld,

en veel gezwommen, voorgelezen (ook een nieuwe boskabouter: Paulus en het draakje; zo enig weer!), met vriendjes gespeeld, spelletjes gedaan en gepraat.

De kinderen zitten nogal in een taalflow deze zomer. Jet leest, maakt woordjes met magneetletters uit haar hoofd of uit boekjes, en het favoriete spel van de kinderen is een variant op de 20 Questions die ik al eerder als link gaf. Ze hebben het zelf verzonnen en spelen het met vriend D. en onze logés, thuis, in de auto en op het strand. Tussen twee hoge golven door liggen ze op hun buiken in het zand en stellen elkaar vragen. Een van hen is de ‘kandidaat’ en de anderen nemen een persoon (of in het geval van Jet: een paard) in gedachten, waarbij de kandidaat door middel van gesloten vragen probeert te raden wie zij zijn.

Verder had Philip van oma, met wie we in het boerderijtje zaten, een boek gekregen: Suske en Wiske, spelen met spreekwoorden, waar we op ons vakantieadres te pas en te onpas uit overhoord werden. ‘Mama’, klonk er dan vanachter het boek op de bank: ‘Iemand het vuur na aan de schenen leggen’. Afhankelijk van het antwoord kregen we dan een prijzend: ‘Bíjna goed’ of een medogenloos: ‘Hm’, zorgvuldig gevolgd door de exacte omschrijving van spreekwoord of gezegde. Soms werd eenzelfde spreekwoord later opnieuw gevraagd; opdat wij niet vergaten.

Maar nu zijn we dus weer thuis en liggen er vijf kinderen te slapen op luchtbed en stapelbed. Morgen wordt het weer mooi weer, 23 graden, een windje en hier en daar een wolk. Perfect strandweer.

Vanmiddag aten we groentesoep. We hadden gedekt met de placemats die mijn moeder had meegenomen uit Verenigde Staten, Philip had degene met Amerikaanse presidenten en Jet die met de vlaggen van de wereld. Onder het eten bestudeerde Philip zijn placemat. Opeens zei hij: ‘Raad eens welk liedje dit is’, en hij begon ‘Welterusten, mijnheer de president’ te neuriën. ‘Daar moest ik ineens aan denken’, zei hij toen ik het goed geraden had.

Hij zette de cd van Boudewijn de Groot op en vroeg hoe het ook alweer zat met de oorlog in dat liedje. Ik vertelde dat het een protestlied was geweest in de jaren ‘60, tegen de oorlog in Vietnam. Hij keek nog eens naar zijn placemat en vroeg over welke president het lied ging. Ik zei dat ik dacht dat het Nixon was, maar dat ik het niet zeker wist en dat we het konden opzoeken op zijn placemat als we wisten in welk jaar het liedje geschreven was. Philip zocht in het cd-boekje op uit welk jaar ‘Welterusten’ was: 1966. Op de placemat stond dat Nixon van 1969 tot 1974 president was, die kon het dus niet zijn. Vervolgens keek hij naar de president daarvoor: Lyndon B. Johnson, en jawel, die zetelde van 1963 tot 1969. 

Dit is zoals thuisonderwijs meestal gaat. Mensen vragen vaak welke schooluren we aanhouden, maar naast het uurtje echt schoolse vakken zoals schrijven of wiskunde gebeurt er zoveel dat je het nooit zou kunnen inroosteren. Iedere ouder weet dat kinderen nieuwsgierig zijn. Ze stellen de hele dag door vragen en het enige wat je hoeft te doen is de tijd nemen om die te beantwoorden of om samen op zoek te gaan.

Om een idee te geven, als ik deze dag in schoolse vakken zou moeten omschrijven, zou het ongeveer dit worden:

Nederlands
- poëzie: Boudewijn de Groot, ‘Verdronken vlinder’ (’Zo te sterven op het water met je vleugels van papier’); ‘Als de rook om je hoofd is verdwenen’
- literatuur: Jean Dulieu, Paulus en de eikelmannetjes; Annie M.G. Schmidt, Jip en Janneke
- bladzijde geschreven in werkboekje schrijfmethode Schrift van Thieme-Meulenhoff (Philip)
- woorden geschreven met magneetletters (Jet): roos, ik, Jet, zon, een, oom, moe

Geschiedenis
- aantal Amerikaanse presidenten doorgenomen: George Washington, Lyndon B. Johnson, Bill Clinton, George Bush jr. en sr.
- gepraat over Vietnamoorlog: waarom, wie deden eraan mee, hoe geëindigd
- gesproken over de tijdgeest van de jaren ‘60
- basilosaurusje gespeeld met tijdperkadequate kenmerken

Aardrijkskunde
- Vietnam opgezocht
- landsvlaggen bekeken (Jet vond die van Andorra het mooist)
- gesproken over evolutietheorie en creatie

Natuuronderwijs
- het anatomische model (Hema) uit elkaar gehaald en ingewanden weer teruggezet
- gelezen in Kate Petty en Jennie Maizels’ Knappe koppen, eenvoudige natuur- en scheikunde
- opgezocht welk prehistorisch dier waarschijnlijk longen én kieuwen had (ambulocetus) en welk dier dat nu nog heeft (longvis), zodat het zowel onder water als boven water kan ademhalen

Wiskunde
- uitgerekend hoeveel jaar geleden Johnson president van Amerika was (Philip)
- de tafel van 4 opgezegd
- geteld van nul naar honderd; teruggeteld van twintig naar nul (Jet)
- uitgerekend hoeveel pakken huismerkspeculaas je kunt kopen voor één pak ‘Smiley uitdeelzakjes speculaas’ tijdens het boodschappen doen

Engels
- prentenboek voorgelezen: Renee Graef, My favorite things (’Raindrops on roses and whiskers on kittens’)
- samen gekeken naar televisieprogramma Balamory op BBC2, onduidelijkheden vertaald
- ‘The tower of Babel’ (Genesis 11) gelezen uit Engelse kinderbijbel (initiatief Philip)

Bewegingsonderwijs
- gedanst en luchtgitaar gespeeld op o.m. ‘Strand’ en ‘Het Land van Maas en Waal’ (Boudewijn de Groot)
- naar gymles geweest (P&J); ‘gymmie’ verdiend met flikflak (Philip)

Sociaal-emotionele ontwikkeling
- baby-zusje getroost en aan het lachen gemaakt
- ruzie opgelost met zus (en voor Jet: met broer)
- gespeeld bij vriendje D. thuis

Op deze manier ziet het er best volledig uit. En toch hebben we alles bij elkaar misschien een uurtje aan tafel gezeten, is het initiatief voor vrijwel alle onderwerpen van de kinderen gekomen en was er nog genoeg tijd om Donald Ducks te lezen, te tekenen en te spelen met verkleedkleren en skippypaard. Daarom is het dus zo moeilijk om het thuisonderwijs binnen schooluren te plaatsen.