Ontsnapt

Vorig jaar liet Omroep Max op 4 mei een prachtige documentaire zien. Het werd op een onmogelijk tijdstip uitgezonden, vijf uur ‘s middags of zoiets. Ik viel er halverwege in en was meteen verkocht. Later heb ik hem nog eens helemaal bekeken. En de kinderen moesten hem zien als geschiedenisles.

Ontsnapt gaat over negen jonge vrouwen, meisjes nog, die vanuit Buchenwald mee moeten lopen in een dodenmars. Het is april 1945. Twee dagen vóór de bevrijding van het kamp worden de gevangenen hun bed uitgejaagd en met duizenden aan het lopen gezet. Een voettocht richting het oosten, weg van de geallieerden. Terwijl ze over een Thüringer landweg lopen, ontdekt een van de vrouwen dat zij de laatste in de colonne is. En dat er geen bewaker is die de rij sluit. Ze besluit met haar vriendinnen een greppel in te duiken en probeert te onsnappen. 

Het is niet zo zeer de vorm die deze documentaire onderscheidt van andere. Ontsnapt wordt verteld als een dagboek, geillustreerd met beelden. Als plaatjes bij een verhaal. Zo nu en dan wordt het dagboek onderbroken en keren we terug naar het nu, voor een interview met een ooggetuige of een van de vrouwen die de dodenmars heeft meegelopen. 

Het verhaal zélf is ook spannend. De weg terug, met z’n negenen richting Berlijn. Eerst zorgen dat je de gevangeniskleren kwijtraakt. Vrijwillig aanmelden bij SS-posten, onderduikend bij boeren die schrikken van de kampverhalen. Je blijft je afvragen: hebben ze het allemaal gehaald? Twee van de meisjes van toen vertellen het verhaal, afgewisseld met dagboekfragmenten van een ander. Hoe ze allemaal hun eigen reden hadden om in leven te blijven. Om nog één keer met je moeder op een terrasje zitten. Om je kind te zien. Om iets na te laten op deze wereld.

Veel documentaires over de Tweede Wereldoorlog zijn te gruwelijk voor (mijn) kinderen. Het is altijd zoeken naar een middenweg: aan de ene kant laten zien wat er gebeurd is, aan de andere kant niet te veel in detail treden over het sadisme en de martelingen die plaatsvonden. Ontsnapt is ook in dat opzicht een prachtig document. Alleen tussen de negeneenveertigste en vijftigste minuut vertelt een mevrouw over de afschuwelijke manier waarop zij door soldaten werd ondervraagd. Verder is het in alle opzichten een verhaal dat kinderen moeten horen.

Ontsnapt, een film van Jetske Spanjer en Ange Wieberdink. Hier in groot formaat in Silverlight. Het kan soms even duren voordat de film geladen is.

—–

• Aanvullende informatie op de site van Omroep Max.
• Op getuigenverklaringen.nl staan langere interviews met de twee dames uit Ontsnapt.
• Max zendt meer mooie, bijzondere oorlogsdocumenten uit. Wel voor oudere kinderen (12+):
  • Oorlogsgeheimen, serie waarin gezocht wordt naar de waarheid achter persoonlijke geheimen.
  • Vrouwen in oorlogstijd, tien afleveringen over de rol van vrouwen tijdens de oorlog.
  • Omdat hun hart sprak over Kindjeshaven, een crèche voor buitenechtelijke Nederlands-Duitse baby’s, waar in het verborgene ook joodse kinderen werden opgevangen.
• Ten slotte: Zwarte soldaten. Deels ontroerend, deels stuitend, over Nederlanders bij de Waffen-SS. Winnaar van een Gouden Kalf en hier online.

Bye, Ziggo

Ik heb het altijd leuk gevonden om mijn eigen jeugdsentimenten door te geven aan mijn kinderen. Pippi Langkous, U2, Sint Maarten, biscuitjes met geribbelde randjes. Soms werkt het zoals ik gehoopt had en zie ik hen op dezelfde manier genieten als ik destijds. Andere keren blijken mijn sentimenten precies dat wat ze zijn: sentiment. Gedateerd en vooral behorend tot mijn jeugd.

Die keer dat ik de Mounties introduceerde bijvoorbeeld. Man o man, de Mounties. Tranen heb ik gelachen. In de kast, uit de kast, Piet Bambergen in een damesjurk. Samen met Willem Ruis, André van Duin en de stiekeme afleveringen van Dynasty (als mijn moeder haar wekelijkse zwemavond had en mijn oudere broer me uit bed haalde om samen te kijken) een hoogtepunt uit mijn televisiegeheugen. Toen ik de ‘luxe dvd-box met hilarische shows van de Mounties’ zag liggen voor een hilarische prijs, aarzelde ik geen moment. Wat zouden mijn kinderen lachen. 

Nou weet ik niet of u de afgelopen dertig jaar een aflevering van de Mounties hebt gezien, maar het was nogal een deceptie. Verwachtingsvol stopte ik de dvd in de speler. Kinderen in pyjama, chips binnen handbereik. Het moment was perfect.

René van Vooren zat al met een mal hoedje op een barkruk, dat beloofde wat. En ik had op het hoesje gezien dat het alleen maar beter werd. Joop Doderer zou voorbij komen in padvinderskostuum, Jaap Stobbe, Joke Bruijs, you name ‘em. Goed, het begon wat traag, maar dat hoorde bij de jaren tachtig. Toen wisten ze nog echt naar een hoogtepunt toe te werken. Des te groter zouden onze lachsalvo’s zijn.

Na vijfenveertig verwachtingsvolle minuten heb ik hem maar afgezet. Cato stribbelde nog tegen. ‘Moeten we nu al naar bed?’, vroeg ze. ‘Ik heb nog helemaal niet gelachen.’ Het werkte niet. Niet bij de kinderen en ook niet meer bij mij. Ik kon me niet voorstellen dat ik hierom geschaterd had. De magie van dertig jaar geleden was weg.

Andere dingen blijken tijdloos. Muziek bijna altijd. Justin Bieber hebben we buiten de deur kunnen houden ten faveure van Fleetwood Mac, The Human League, ABBA, The Talking Heads. Muziek die genadeloos je leeftijd prijsgeeft, zeg maar. Er komt genoeg moois en nieuws bij natuurlijk, waarmee ze hun eigen jeugdsentiment maken. Maar het blijft leuk om te delen in de dingen waar je zelf van houdt. 

Zo is Queen sinds jaar en dag automuziek bij uitstek. Al weten ze soms niet wat ze zingen, het smeekt om meegebruld te worden. Van ‘Bohemian Rhapsody’ begrepen ze onlangs pas de eerste regels. En Jet zei laatst: ‘Weet je dat ik vorig jaar ineens hoorde dat ze ‘bicycle’ zingen? Ik dacht altijd dat het ‘Bye, Ziggo’ was. Reclamemuziek van een andere internetprovider.’

Hier een mooie vertolking van Queen. Hij zoemt al een tijdje rond op de sociale media, wij hebben hem via Corien gekregen, en hij blijft leuk. Tijdloos, zou ik bijna zeggen. Laat dat lachsalvo maar komen.

De Deense dichter

Vooruit, nog een filmpje. Voor tijdens je lunchbroodje oude kaas met beker karnemelk. Een verhaaltje over toeval en liefde, meant-to-be en een beetje poëzie. Oscarwinnaar 2007 voor de beste korte tekenfilm. Met de voorleesstem van Liv Ullmann waar ik warm van word. Via Marloes Robijn.

It’s a Wonderful Life

Toen ik vier jaar geleden voor het eerst van deze film hoorde, was ik wat sceptisch. Ik ben niet dol op zwart-wit films en als hij werkelijk zo goed was als iedereen zei, waarom had ik er dan nooit eerder van gehoord? Als het zo’n klassieker was, waarom werd hij dan niet jaarlijks op tv uitgezonden, net als A Christmas Carol? Het antwoord weet ik nog niet, maar het zal iets te maken hebben met mijn gebrek aan filmkennis, want sindsdien ben ik veel mensen tegengekomen die de film wel gewoon kennen. En er net zo lyrisch over zijn als ik.

We kijken hem ieder jaar minstens twee keer. Bij het uitzoeken van filmfoto’s zei Jette zojuist nog: ‘Ik heb meteen zin om hem op te zetten!’ En ieder jaar ontroert hij weer, zelfs de moeilijkst te ontroeren (mannelijke, puberende) gezinsleden.

De film opent met een shot van de hemel, waar het een drukte van belang is. Een van de engelen-in-opleiding krijgt de opdracht om George Bailey, eervol inwoner van het stadje Bedford Falls, te helpen. George heeft het idee dat hij niets waard is en staat op het punt om van de brug te springen. ‘Was ik maar nooit geboren’, zegt hij. Aan de engel de taak om George duidelijk te maken dat hij zich danig vergist. George krijgt de kans om te zien hoe het leven in Bedford Falls eruit had gezien als hij inderdaad nooit geboren was. Voor alle leeftijden, met een prachtig einde.   

  

It’s a Wonderful Life is overal te koop, te huur en te leen, onder meer als dvd met EAN-code 8714865550335. Als je eerst meer over de film wilt weten (inclusief clou en einde), dan vind ik dit een mooie recensie.

Noord-Korea revisited

Om aan te geven dat ik bovenop het nieuws zit (actualiteit is my middle name): deze had ik al staan om te posten. Maar toen kwam Jasper ertussen en moest Kim Jong-il even in de ijskast.

Laten we wel wezen, eigenlijk is er best een mooie link te maken tussen een motie tegen de vrijheid van onderwijs van de SP en Noord-Korea. Als de motie was aangenomen, dan had Nederland samen met Noord-Korea tot het selecte gezelschap, tot dat puikje van de wereld behoord, waar thuisonderwijs verboden is. Geen joodse scholen meer, geen Vrije Scholen, geen thuisonderwijs – alles ten faveure van het Algemeen Eendrachtig Staatsonderwijs, waar de regering het monopolie heeft op het overbrengen van ideeën. Zo had Jasper van Dijk het graag gezien, maar zover is het niet gekomen.

Kim Jong-il is niet meer. Daarom wilde ik de fascinerende documentaire nog eens laten zien die de BBC uitzond in mei 2010.

Maar eerst een bericht van het Koreaanse staatspersbureau KCNA. Dat deelde mee dat ook de natuur in diepe rouw gedompeld is na het overlijden van de geliefde leider. Er is een serie opmerkelijke natuurverschijnselen waargenomen.

Vlak na de dood van de president scheurde het ijs op het Chonmeer, ‘zo luid, dat het hemel en aarde deed beven’. Er raasde een sneeuwstorm over het land, die abrupt stopte, waarna er een boodschap oplichtte op Mount Paektu, de heiligste berg van het land en tevens de plek waar Kim Jong-il ter aarde kwam. De boodschap was geschreven in het handschrift van de grote leider en luidde: ‘Paektuberg, heilige berg van de revolutie. Kim Jong-il.’ Dit verschijnsel duurde tot zonsondergang.

Enige uren later was er een Mantsjoerijse kraanvogel die driemaal rond het standbeeld van de president vloog en vervolgens in een boom landde, alwaar hij met gebogen hoofd een ‘rouwpositie’ aannam. ‘Zelfs de kraanvogel leek te treuren over het heengaan van Kim Jong-Il, geboren uit de hemel. Niet in staat hem te vergeten, vloog hij in het holst van de koude nacht het standbeeld’, aldus KCNA.

Voorts nog een mooie link van Corien, als top 3 ingestuurd op het blog van Jan Paul, opdat wij niet vergeten. Het is de grappigste website die ik dit jaar zag: Kim Jong-il Looking At Things, met uitsluitend foto’s van de grote leider, kijkend naar allerhande dingen.  

Meer foto’s en links op Jan Pauls blog.

En dan de BBC-documentaire. Hij is in tweeën geknipt, twee stukjes van een kwartier. Dat lijkt lang, maar je kijkt het zo weg, gezellig onder de kerstboom. Ik citeer uit eigen werk:

Een zeldzame en intrigerende documentaire over Noord-Korea. Een land met een besloten netwerk, zodat er geen sprake is van een wereldwijd web en je niet per ongeluk op andere ideeën kunt stuiten. Studenten die nog nooit van Nelson Mandela gehoord hebben en als enige wereldleiders Stalin en Mao bewonderen. 

De BBC mocht rondkijken in een ‘doodgewoon’ huis in een ‘doodgewoon’ dorp, zo benadrukte de overheidsbeamte die hen overal begeleidde. Het doodgewone gezin stond toevallig net op het punt aan een rijkgedekte tafel te schuiven; knap werk in een land dat afhankelijk is van voedselhulp omdat anders veertig procent van de bevolking van de honger sterft.

Volgens de overheidsfunctionaris was er van voedselhulp overigens geen sprake: Noord-Korea is uit-ste-kend in staat om zichzelf te redden. Zoals de journaliste aan het eind van deze reportage zegt: ‘Het meest verbazingwekkende is dat Noord-Korea gelooft, dat wij geloven dat wat zij ons laten zien, de waarheid is.’

Het tweede deel gaat over mensen die van Noord- naar Zuid-Korea gevlucht zijn. Journaliste Sue Lloyd-Roberts sprak met hen over het gemis van hun familieleden en les krijgen in ‘leven in de 21e eeuw’.

Interview met een eenjarige

Voer voor psychologen

Even wat hogere cultuur tussendoor. Sesamstraat heeft eindelijk ingezien dat je een begrip als ‘op’  het beste aan kleutertjes duidelijk kunt maken door integere rolmodellen te benutten.

Dank aan Joke, die me de link stuurde!