Geschiedenis van de Lage Landen

Een poosje geleden zapte ik er per ongeluk langs. Eigenlijk ben ik niet zo dol op Ernst Daniël Smid, dus ik dacht dat ik vrij snel zou afhaken. Maar God in de Lage Landen is een prachtige serie. Zo’n beetje alle facetten van de Vaderlandse geschiedenis komen voorbij. Met iedere aflevering zie je Nederland groeien.

De Saksen, de terpen, de opkomst van dorpen, de verstedelijking in de Middeleeuwen, de Opstand, Beeldenstorm, de stichting van de eerste universiten. Zowel Nederland als België wordt ruimschoots vertegenwoordigd. Er is veel aandacht voor belangrijke namen die bij het grote publiek minder bekend zijn: Jan van Scorel, Anna Maria van Schurman, Hendrick de Keyser.

Je ziet dat er tijd en moeite in is gestoken. En Smid kan bijna net zo mooi vertellen als professor Pleij. Het is geschikt voor alle leeftijden.

God in de Lage Landen wordt niet meer uitgezonden, maar de afleveringen zijn nog online te bekijken. Als voorproefje hier de tweede aflevering: ‘God in het klooster’, omdat die mooi aangeeft hoe dorpen in Nederland zijn ontstaan.

 

Hieronder links naar alle afleveringen op chronologische volgorde. 

1. God komt aan wal. Over Willibrord, Bonifatius en Liudger.
2. God in het klooster. Over de Middeleeuwen, kloosters en het ontstaan van dorpen in de Nederlanden.
3. God in de kerk. Over de Dom van Utrecht, hoe kerken veranderden in statussymbolen en de Beeldenstorm.
4. God in je moerstaal. Over Luther, Erasmus en de Statenvertaling.
5. God in de fabriek. Over de industrialisatie, Van Gogh en Daens. 
6. God in de toekomst. Over de secularisatie en het contemporaine christendom.
7. God in het gedogen. Over Willem van Oranje, Hugo de Groot en Neerlands tolerantie.
8. God in de skyline. Over architectuur, Willem III, het Rijksmuseum en architecten Hendrick de Keyser (ontwerper van de Westerkerk, Montelbaanstoren en vele andere) en Pierre Cuypers huis (ontwerper van Rijksmuseum, Amsterdam CS en vele andere).
9. God in de zuilen. Over de verzuiling.
10. God in de verf. Over Jan van Scorel en de Renaissance.
11. God onder de loep. Over het onstaan van universiteiten en Anna Maria van Schurman, die moest vluchten voor Alva en de eerste vrouwelijke studente van de Nederlanden werd.
12. God in het feestgedruis. Over carnaval, sint maarten en andere christelijke feesten.

Ook verkrijgbaar in twee dvd-dozen: God in de Lage Landen serie 1 (EAN 8715664091135) en serie 2 (EAN 8715664093979). Op de homepage van het programma staat meer aanvullende informatie.

Noord-Korea revisited

Om aan te geven dat ik bovenop het nieuws zit (actualiteit is my middle name): deze had ik al staan om te posten. Maar toen kwam Jasper ertussen en moest Kim Jong-il even in de ijskast.

Laten we wel wezen, eigenlijk is er best een mooie link te maken tussen een motie tegen de vrijheid van onderwijs van de SP en Noord-Korea. Als de motie was aangenomen, dan had Nederland samen met Noord-Korea tot het selecte gezelschap, tot dat puikje van de wereld behoord, waar thuisonderwijs verboden is. Geen joodse scholen meer, geen Vrije Scholen, geen thuisonderwijs – alles ten faveure van het Algemeen Eendrachtig Staatsonderwijs, waar de regering het monopolie heeft op het overbrengen van ideeën. Zo had Jasper van Dijk het graag gezien, maar zover is het niet gekomen.

Kim Jong-il is niet meer. Daarom wilde ik de fascinerende documentaire nog eens laten zien die de BBC uitzond in mei 2010.

Maar eerst een bericht van het Koreaanse staatspersbureau KCNA. Dat deelde mee dat ook de natuur in diepe rouw gedompeld is na het overlijden van de geliefde leider. Er is een serie opmerkelijke natuurverschijnselen waargenomen.

Vlak na de dood van de president scheurde het ijs op het Chonmeer, ‘zo luid, dat het hemel en aarde deed beven’. Er raasde een sneeuwstorm over het land, die abrupt stopte, waarna er een boodschap oplichtte op Mount Paektu, de heiligste berg van het land en tevens de plek waar Kim Jong-il ter aarde kwam. De boodschap was geschreven in het handschrift van de grote leider en luidde: ‘Paektuberg, heilige berg van de revolutie. Kim Jong-il.’ Dit verschijnsel duurde tot zonsondergang.

Enige uren later was er een Mantsjoerijse kraanvogel die driemaal rond het standbeeld van de president vloog en vervolgens in een boom landde, alwaar hij met gebogen hoofd een ‘rouwpositie’ aannam. ‘Zelfs de kraanvogel leek te treuren over het heengaan van Kim Jong-Il, geboren uit de hemel. Niet in staat hem te vergeten, vloog hij in het holst van de koude nacht het standbeeld’, aldus KCNA.

Voorts nog een mooie link van Corien, als top 3 ingestuurd op het blog van Jan Paul, opdat wij niet vergeten. Het is de grappigste website die ik dit jaar zag: Kim Jong-il Looking At Things, met uitsluitend foto’s van de grote leider, kijkend naar allerhande dingen.  

Meer foto’s en links op Jan Pauls blog.

En dan de BBC-documentaire. Hij is in tweeën geknipt, twee stukjes van een kwartier. Dat lijkt lang, maar je kijkt het zo weg, gezellig onder de kerstboom. Ik citeer uit eigen werk:

Een zeldzame en intrigerende documentaire over Noord-Korea. Een land met een besloten netwerk, zodat er geen sprake is van een wereldwijd web en je niet per ongeluk op andere ideeën kunt stuiten. Studenten die nog nooit van Nelson Mandela gehoord hebben en als enige wereldleiders Stalin en Mao bewonderen. 

De BBC mocht rondkijken in een ‘doodgewoon’ huis in een ‘doodgewoon’ dorp, zo benadrukte de overheidsbeamte die hen overal begeleidde. Het doodgewone gezin stond toevallig net op het punt aan een rijkgedekte tafel te schuiven; knap werk in een land dat afhankelijk is van voedselhulp omdat anders veertig procent van de bevolking van de honger sterft.

Volgens de overheidsfunctionaris was er van voedselhulp overigens geen sprake: Noord-Korea is uit-ste-kend in staat om zichzelf te redden. Zoals de journaliste aan het eind van deze reportage zegt: ‘Het meest verbazingwekkende is dat Noord-Korea gelooft, dat wij geloven dat wat zij ons laten zien, de waarheid is.’

Het tweede deel gaat over mensen die van Noord- naar Zuid-Korea gevlucht zijn. Journaliste Sue Lloyd-Roberts sprak met hen over het gemis van hun familieleden en les krijgen in ‘leven in de 21e eeuw’.

Voetreis naar Rome

Ik hoor u denken: ‘Quo vadis?’

Dat is vanaf nu gemakkelijk af te lezen aan de Peutinger kaart die voor iedereen beschikbaar is.

Zo leuk, vul begin- en eindbestemming hier in op omnesviae.org en je krijgt de handigste route uitgestippeld, of je nu van Voorburg naar Valkenburg wilt of van Mediolanum (Milaan) naar Rome.

Zoals Google Maps je fijntjes wijst op points of interest, de snaai- en graaiplekjes, hotels en andere pleisterplaatsen, zo diende de Romeinse kaart ook een economisch doel. De wegwijzer, die gemaakt was om de legers sneller op hun kampplaatsen te laten komen, werd al snel ontdekt als economisch buitenkansje: langs de wegen werden tabernae (tavernes) gebouwd, stationes en stabulae, Romeinse hotels waar je kon uitrusten, eten en van paard kon wisselen.

De Peutinger kaart is een dertiende-eeuwse kopie van een Romeinse reiskaart van omstreeks 200 na Christus. Hij beslaat het hele gebied van het Romeinse rijk en alle delen in het oosten die door Alexander de Grote veroverd werden. Het origineel wordt bewaard in de nationale bibliotheek van Oostenrijk, maar gelukkig kan nu iedereen zijn eigen pelgrimsroute online aflezen.

Op wikipedia staat meer over de Tabula Peutingeriana.

Waterwerken

Zoals het trouwe onderdanen van onze toekomstige vorst betaamt, hebben wij ons beziggehouden met watermanagement. Na de zeebeving in Japan is het gruwelijk actueel, maar we waren met dit project bezig voordat de grond onder de Grote Oceaan begon te beven.

We gingen naar Hoek van Holland, sinds jaren een favoriete plek van mijn kinderen. Deze keer hebben we er voor het eerst een workshop gevolgd, bij de stormvloedkering.

De meeste musea bieden schoollessen aan en als thuisonderwijsgroep kun je zo’n les ook reserveren. Dat is een prachtige manier om meer te weten te komen over een onderwerp. De mensen die deze lessen geven zijn vaak erg deskundig en enthousiast en omdat je ter plaatse bent, spreekt het onderwerp meer dan wanneer je er een boek over leest of een filmpje van bekijkt.

Op een filmpje zie je namelijk niet hoe reusachtig groot zo’n deltawerk is. In één poot zit evenveel staal als in twee Eifeltorens. Ze lijken er ook een beetje op.  

En als je zelf de Rijn bij Lobith ons land laat binnenstromen, maakt dat meer indruk dan wanneer je het op een plattegrond ziet.

Plattegronden waren er trouwens wel, hoor. Maar bijzondere. Reliëfkaarten die lieten zien wat er gebeurt als de sneeuw in de Alpen smelt en met de rivieren mee naar Nederland komt. Als het dan ook nog eens vaker gaat regenen én de poolkappen smelten, dan zie je met eigen ogen hoe sommige delen van het land vol water lopen.

De les was bedoeld voor kinderen vanaf 10 jaar, dus we hadden ons voorgenomen zelf de kleintjes te vermaken. Maar de onderwijsmevrouw vond het geen enkel probleem om de jongste kinderen er ook de hele workshop bij te hebben: ‘Dan pas ik het gewoon een beetje aan.’ Dat deed ze geweldig.

Zo kregen we met z’n allen les. Eerst een klein hoorcollege. 

Daarna een practicum.

De kinderen ontvingen een lijst postcodes om in te vullen in het Actueel Hoogtebestand. Konden ze zien wat de hoogteverschillen in Nederland zijn. Woon je zelf onder of boven NAP? En de inwoners van Maastricht? Zouden opa en oma droge voeten houden zonder dijken? En tante Bep in Warnsveld? 

Vervolgens trok de juf met ons het Keringhuis in om het aanschouwelijker te maken. Iedereen kreeg een lijst met quizvragen die tijdens de rondleiding ingevuld kon worden. 

Wist je dat er in Nederland zo’n 17.000 kilometer aan dijk ligt? Dat is verder dan van hier naar Australië. Een gezin uit onze groep komt daar vandaan, die weten hoe ver dat vliegen is. En wist je dat de stormvloedkering er tweeënhalf uur over doet om helemaal te sluiten? Nadat de enorme armen tegen elkaar geschoven zijn, laten ze ze heel langzaam zakken, zodat alle slib eronder weggespoeld wordt door de druk van het water.

Ik heb de serie al eens eerder genoemd bij onze tijdreis door de Beemster, maar Rondje Nederland sluit hier goed bij aan. We hebben met veel plezier alle zes delen gevolgd over de variëteit in het Nederlands landschap. Deze aflevering over de Deltawerken was bij uitstek geschikt voor onze waterworkshop.  

Een van de moeders had Tinka’s toverreis mee, een relatief onbekend prentenboek over de Nederlandse watergeschiedenis en -toekomst. Het is geen parel van schone letteren, maar de uitgave is mooi verzorgd met kleurige, duidelijke tekeningen en het verhaal is leuk. Bovendien is het het enige boek dat ik ken dat zowel de Deltawerken als het Cruquiusgemaal in verhaalvorm verwerkt heeft. De armen van de stormvloedkering worden vergeleken met vleugels van een beschermengel – da’s mooi toch?

Om nog eens te zien waar die Deltawerken voor nodig zijn, hier een paar filmpjes over de Watersnoodramp van 1953. Polygoonjournaals en buitenlandse ontwikkelingshulp voor Nederland.

Na afloop van de waterklas bleek de lente te zijn doorgebroken. Jassen op het gras, uitrazende kinderen, boterhammen uit de tas. Zo konden we geheel in stijl lunchen. Op een dijk, de blik gericht op de Maeslantkering, de Nieuwe Waterweg en de enorme schepen die, sinds jaar en dag, naar verre, vreemde oorden voeren.  

Sneeuwboeken

Nou hoor ik u denken. Sneeuw.

U kijkt eens naar buiten, herinnert zich dat het gisteravond om 18.05 uur nog licht was en vraagt zich af: heb ik iets gemist? Of is het een van die spitsvondige titels van haar? Iets met een dubbele bodem, misschien de Noordse mythologie?

Niets van dat al. Het punt is, ik loop een beetje achter. Deze stond al voor te garen vanaf begin december, toen er nog twintig centimeter sneeuw lag en ik een énige ingeving kreeg om mijn favoriete sneeuwboeken met de wereld te delen. Het is exemplarisch voor de rest van mijn leven; ik loop momenteel met veel dingen achter. Met mijn e-mail, met de was, met uren slaap.

Gelukkig wordt het vanzelf weer winter. Kom dan gerust nog eens terug. U moet maar zo denken: als de klimaatverandering doorzet en er in oktober al sneeuw valt, dan zit u geramd met zo’n anticiperende, up-to-date informatiebron als deze.

Niks fijners dan binnenkomen met rode wangen, de sneeuw nog aan je wanten, warme chocomel en een trommel speculaas en met je rug tegen de verwarming een stapel boekjes lezen.

Zoals Mijnheer Eekhoorn en de eerste sneeuw van Sebastian Meschenmoser.

Op afstand het leukste sneeuwboek dat ik de afgelopen maanden las. De tekeningen zijn zo goed, die wil ik wel ingelijst hebben.

De tekst is kort, mooi gedoseerd en vult de illustraties aan. Eigenlijk moet hij zijn winterslaap houden, maar mijnheer Eekhoorn wil dit jaar eens wachten tot hij sneeuw heeft gezien. Van bok weet hij dat sneeuwvlokken nat, wit, koud en zacht zijn, maar ja, dat zijn wel meer dingen. De dieren wachten gespannen wat erop hun hoofden zal vallen.

Dan natuurlijk Wat een kou, Vos en Haas van Sylvia Vanden Heede en Thé Tjong-Khing, twee van onze geliefde duo’s.

Er valt niet zoveel over te zeggen: Vos, Haas, een pop van sneeuw en hete thee van Uil; weer een schot in de roos.

En zoals er voor iedere gelegenheid een Vos en Haas is, zo is er ook voor iedere gelegenheid een Kikker. Kikker in de kou van Max Velthuijs.

Die sneeuw, Kikker heeft het er niet zo op. Hij heeft natuurlijk ook geen laagje spek, zoals Varkentje. Of een warme vacht als Haas. Maar juist als het helemaal mis lijkt te gaan, is daar de warmte van zijn vrienden, van een lekker soepje en een gezellig haardvuur.

Deze is bijzonder: Sneeuw! van Komako Sakai.

Stille, rustige schilderijtjes die perfect weergeven hoe de wereld er uitziet als de sneeuw valt. Het verhaal is uiterst eenvoudig, de platen en kleuren zeggen alles.

Een oude hit bij alledrie mijn kinderen vanaf hun eerste jaar: Grote Beer en Kleine Beer. De sneeuwversie heet Ga je mee, Kleine Beer? van Martin Waddell en Barbara Firth. Als los prentenboek of in bundel De verhalen van Kleine Beer.

Ze gaan zo ontzettend lief met elkaar om. Grote Beer wordt nooit boos als Kleine Beer bang is of fouten maakt en Kleine Beer wil altijd helpen met klussen die gedaan moeten worden. Wanneer ze samen een wandeling door het besneeuwde bos maken, vraagt Kleine Beer bezorgd wat al die geluiden toch zijn. Grote Beer stelt hem zoals altijd gerust.

En deze dan. Meisje alleen van Christopher Wormell.

Eindeloos winterprentenboek. Ook al komt er in het begin een beetje lente, zomer en herfst voorbij, zeker pakken als het sneeuwt. De tekeningen zijn heel mooi en geven de emoties en het verhaal goed weer. Het doet me in de verte altijd een beetje denken aan Ronja de roversdochter. Zo’n nuchter bosmeisje dat één is met de elementen. Maar dan zonder vader, moeder of rovers. Dit meisje leeft met dieren. 

De volgende titels zijn voor een beetje groter. Die lees je niet per stapel, maar per boek. Wel weer met je rug tegen de verwarming.

Boris van Jaap ter Haar.

Prachtig en ontroerend. Telt mee voor geschiedenis (Tweede Wereldoorlog), aardrijkskunde (Rusland) en gewoon voor de mooite. Het luisterboek wordt heerlijk voorgelezen door Bram van der Vlugt – ook al zo’n winterstem bij uitstek.

De lange winter van Laura Ingalls Wilder en Garth Williams (ill.).

Voor wie bij Het kleine huis nog steeds denkt aan de niet aflatende EO-serie (zoals ik tot vijf jaar geleden), laat het gáán. Zet het van je af. Het verhaal lijkt in niets op de tv-serie en het is prachtig geschiedenismateriaal over 19e-eeuws Amerika. 

Wat sneeuw betreft: eigenlijk zijn alle boeken van het Kleine Huis goed. Overal komt wel een winter in voor. Maar dit deel 6 is wel héél fijn als het sneeuwt. Het is afzien, snijdende kou, een dorpsgemeenschap die elkaar helpt en er samen doorheen komt. Zalig.

Deze is voor nog iets groter, een jaar of twaalf, schat ik. Lucas in de sneeuw van Koos Meinderts en Annette Fienieg (ill.).

Sneeuw is hier het decor van de emoties van een tienjarig jongetje. Het is een dromerig, verdrietig jongetje. Hij heeft zijn vader verloren. Eigenlijk wil hij terug naar de zomer, toen zijn vader nog leefde. Maar de sneeuw lijkt alles weer nieuw te maken. Terwijl hij wandelt, denkt hij na over wat er is gebeurd. Tegelijk ontroerend en bemoedigend. 

Ten slotte De kinderen van de Grote Fjeld van Laura Fittinghoff.

Je krijgt het al koud als je naar het omslag kijkt, maar het verhaal is hartverwarmend. Zeven broers en zussen van één tot dertien jaar zwerven met een geit door Zweden. Hun ouders zijn gestorven in het hongerjaar 1860 en om te voorkomen dat ze naar het armenhuis moeten, trekken ze erop uit en zorgen voor elkaar. Geschreven in 1907, voor het eerst in het Nederlands verschenen in 1931. Ik hou van boeken die al zo lang bestaan dat mijn oma ze als kind gelezen zou kunnen hebben. Als ze na al die jaren nog herdrukt worden, wil dat wel wat zeggen.

Terwijl ik dit lijstje halfafgemaakt op de achtergrond had bewaard, bleek Pjotr op zijn blog een enquête te houden naar het ultieme kerstvakantieboek. Wat een hysterisch toeval, niet? Hij had een paar andere criteria: het mocht Kerstig zijn (dat wilde ik niet) en er hoefde geen sneeuw in voor te komen (wilde ik juist wel), maar het is een echte winterboekenlijst: hier staan ze bij de lezerscommentaren.

Goed nieuws

Dacht ik gisteren nog dat het lang zou duren voor we meer te zien zouden krijgen dan een trailer, nu kan ik verheugd melden dat de serie morgen al te zien is!

Human Planet, vanaf 20 januari iedere donderdagavond om 21.00 uur op BBC 1.

Hier een stukje uit de eerste aflevering: ‘Deserts. Life in the furnace’. Een keer per jaar mogen de mannen van het Dogonvolk in Mali vissen in heilig water, een ritueel dat bekendstaat als Antogo. Vierduizend vissers scheppen in een kwartier tijd het hele meer leeg.

Hier een blogstukje over het Antogoritueel van een van de makers van Human Planet.

Bijna goddelijk

Ik weet het, mijn blogfrequentie laat te wensen over. Je zou zeggen: er is twaalf uur per dag kindertelevisie, hoeveel werk kun je nou nog hebben? Maar je staat er versteld van. Ik bedoel: dat moet gevoerd en gelaafd en als je niet wilt dat de buren gaan praten, moet er zo nu en dan ook een broek in de was. Ach, en dan is er nog thuisonderwijs.

Terwijl ik hier nog even verder ga, voor jullie alvast een beeldschoon lekkermakertje: een trailer van de nieuwe achtdelige BBC-serie Human Planet, die binnenkort uitgezonden gaat worden. We zullen er in Nederland waarschijnlijk wel even op moeten wachten, maar het voorstukje is al sensationeel mooi. Dit is het soort televisie waar ik wel helemaal in zou willen kruipen.

Ik kan je er geen bioscoopdoek bij geven, maar als je hier klikt, krijg je de trailer schermvullend te zien.