Philip was boos

Driemaal raden op wie.

Nieuwerwets fotoalbum

Boxen aan.

En omdat bronvermelding een zaak van eer is, hier de link naar de vriendin van wie ik het idee gegannefd heb.

Mazzel & broche

We moesten naar de tandarts. Die zit niet in onze eigen woonplaats, omdat het de tandarts uit mijn studententijd is, waar ik wegens verregaande tevredenheid aan ben blijven hangen. En omdat we tijdens de halfjaarlijkse controle dan toch in de stad zijn, maken we er meteen een dagje van. Soms gaan we naar het Rijks of Van Gogh, soms naar Artis of het Tropenmuseum, en nu gingen we naar het Joods Historisch Museum.

De kinderen waren er niet eerder geweest en ik ook al jaren niet. Het nieuwe kindergedeelte, het JHM Kindermuseum, ziet er prachtig uit. Zo mooi verzorgd en zo duidelijk, warm aanbevolen. Je komt er binnen bij de familie Hollander, een joods gezin dat sjabbat viert en koosjer kookt. Hun huis bestaat uit verschillende kamers waar verleden, heden en tradities van het joodse volk worden uitgelegd. Max de matze, een ongezuurd broodje met een broek aan, leidt je rond.

Philip en Jet hebben een vrij grondige kennis van het Oude Testament en dat maakt dit soort uitstapjes altijd wel aantrekkelijk: het is gewoon leuk om dingen tegen te komen die je herkent. En nieuwe informatie kun je meteen een beetje plaatsen.

In de woonkamer maakten we kennis met de gezinsleden Hollander, in de studeerkamer werd wat uitgelegd over Hebreeuwse les en er was ook een stukje klaagmuur dat vertelde over de geschiedenis van de joden in Amsterdam. In de keuken maakten we een challetje, een gevlochten sjabbatsbroodje. De organisatie is fantastisch; er is de hele dag een mevrouw aanwezig die uitleg geeft, broodjes bakt en het werkblad schoonmaakt voor de volgende bezoekers. Het deeg staat klaar. Het enige wat je hoeft te doen is vlechten, water kwasten, maanzaadjes strooien

en een koosjerstempel op het ouwelzegel zetten.

Na tien minuten konden we smullen.

In alle kamers worden filmpjes vertoond met bijzonderheden over geloof en tradities; in de keuken ging het vanzelfsprekend over de verschillen tussen koosjer en treife (niet-koosjer) eten. Philip en Jet kennen een paar van de reinheidswetten; ze weten dat alleen dieren die herkauwen én gespleten hoeven hebben, koosjer zijn. Dus is een paard volgens de regels van het Oude Testament onrein omdat het geen gespleten hoeven heeft, en een varken omdat het -ondanks de juiste hoeven- niet herkauwt. Maar er was natuurlijk heel veel wat we niet wisten: Philip kwam vol verbazing vertellen dat rode smarties ook niet koosjer zijn, omdat de rode kleurstof gemaakt is van luizen; alle andere smarties mogen wel. 

In de muziekkamer zweepte Frank Groothof de bezoekers op om mee te spelen op trommel en ramshoorn,

mee te ratelen als de naam Haman werd uitgesproken, zoals op het Poerimfeest (naar aanleiding van het boek Ester) en zachtjes mee te spelen op de lier om mooie muziek te maken. Als je niet beter wist, zou je zeggen dat David hier aan het componeren is.

We brachten uiteraard ook een bezoek aan het museumcafé, want we hadden allemaal lekkere trek en ik wilde niet vertrekken zonder de smaak van een gemberbolus geproefd te hebben. Na het aangenaam verpozen wipten we nog even de Grote Synagoge binnen, die inmiddels als museum is ingericht en grenst aan het museumcafé. Ik gaf Philip en Jet de camera mee en vroeg hen om foto’s maken van de voorwerpen die zij het mooist vonden in de synagoge. Ze moesten ook zien uit te vinden wat het precies voor voorwerp was – dat kon je opzoeken op kaarten in bakken langs de wanden. 

Philip koos voor deze prachtige chanoekia (kandelaar), omdat hij zo mooi glom.

En dit was Jettes keuze. Een torarol, omdat hij zo imponerend was en mooi op ooghoogte lag.

En zilveren wijnbekers; net als de chanoekia vanwege de schittering. 

Volgens Jet was dit de een-na-fijnste dag van haar leven. De fijnste was uiteraard toen ze haar eerste paardrijles kreeg. Maar deze was ook erg fijn. Want, zei ze, ze had ’s morgens haar allereerste fluorbehandeling en sealing gekregen (veel groter kun je niet worden, tandartstechnisch), én het was zo heerlijk in het museum, én ze ging voor het eerst van haar leven met de metro én ze mocht straks ook nog naar zwemles. ‘Jet’, zei ik, ‘je kan soms zomaar mazzel hebben.’ Daar moest ze vreselijk om lachen.

Kinderboekenmarkt

Ieder jaar is er Kinderboekenmarkt in het Haagse stadhuis. Als toetje op de Kinderboekenweek zit daar een keur aan Dietse schrijvers paraat om het eigen werk te signeren. We gaan niet ieder jaar, maar zo eens in de twee, drie jaar is het natuurlijk wel leuk om de mensen te zien die de boeken waar we van houden gemáákt hebben.

We zouden dadelijk na kerktijd doorgaan, de tas boeken met maagdelijk witte schutbladen lag al klaar. Tijdens de koffie schoot Philip me aan: ‘Moet ik mee?’ Net dat enthousiasme waar je het voor doet, als ouder. ‘Ik ga eigenlijk liever bij Koen spelen.’ 

Het is een smalle grens tussen het ontsteken van een passie en het zaaien van een jeugdtrauma, dus we zetten Philip bij zijn vriend af en reden met twee dochters naar de boekenmarkt.

Jet kon in ieder geval niet wachten totdat ze de mevrouw zou ontmoeten die de mooiste pony’s van de wereld kan tekenen. Ze herkent haar werk overal en meestal heeft ze gelijk als ze boeken aanwijst die ook door Saskia Halfmouw geïllustreerd zijn. En het was nog lieve mevrouw ook. Terwijl Jet sprakeloos stond te glunderen voor het kraampje, vroeg ze: ‘Zal ik er nog een paardje bij tekenen voor je?’

Hoewel we uiteraard (uiteraard) alleen voor de kinderen gingen, zat er aan het eind van de middag toch een boekje in de tas met een opdracht voor mij. Ik kon het niet laten.

Het is ook zo’n leuk boekje. En de schrijver was blij om het weer eens terug te zien. ‘Dat is lang geleden’, zei hij. ‘Het was mijn eerste geschiedenisverhaal en het is altijd mijn lievelingsboek gebleven.’ 

Na afloop hebben we ijs gegeten. Als toetje op een fijne dag en een geslaagde kinderboekenweek.

Kinderboekeninspiratie

Jaren geleden heb ik de simpele traditie ingesteld om tijdens de Kinderboekenweek naar een kinderboekenwinkel te gaan (waar we tot mijn schande veel te weinig komen, omdat de internetwinkel wel heel comfortabel dichtbij zit) en de kinderen een boek te laten uitzoeken. Ik ging ervan uit dat meer mensen dat doen en wilde weleens weten wat er door mijn peer group nou daadwerkelijk gekocht wordt in deze week. Daarom heb ik een volkomen onwetenschappelijk steekproefje gehouden onder thuisonderwijzers: wat kochten zij?

Het ging me niet om het Mooiste Boek Aller Tijden, tenzij ze dat deze week echt hadden aangeschaft, maar gewoon om wat ze feitelijk gekocht hadden. Soms is dat namelijk een onverwachte keuze, hebben mensen zich laten inspireren door de boekverkoper of waren de kinderen niet te vermurwen tot een verantwoorde bundel en bleven ze bij dat glitterboek met flinterdunne verhaallijn. De thuisonderwijzers die niks gekocht hadden maar wel mee wilden doen met de peiling, mochten ook zeggen welk boek ze zouden hebben gekocht als ze het nog niet hadden.

Hieronder de uitkomsten, in willekeurige volgorde, met een korte motivatie van de respondenten. Ik zou zeggen, doe er je voordeel mee als op de laatste dag van de kinderboekenweek nog niet weet wat je wilt aanschaffen. Het is voorwaar een leuk lijstje geworden.

• Tine van Buul en Bianca Stigter (red), Als je goed om je heen kijkt, zie je dat alles gekleurd is. ‘Vanwege het thema van de boekenweek. Erg leuk om aan kinderen uit voor te lezen. Mijn zoon (7) heeft er vanavond van genoten.’ (drie kinderen van 7, 3 en 1)
• Frank Groothof, De toverfluit. Boek met cd. ‘Bij ons een dagelijks genoegen sinds een week. De tekeningen in het boek zetten aan tot tekenen bij ons. We vinden het tot nu toe de mooiste van de op zich allemaal aan te raden muziek/boeken van Frank Groothof. Waarom? Ik vind de muziek mooier dan die van Orpheus en van Het monster uit het labyrint, mijn dochter (6) vindt het verhaal minder eng dan de andere en de muziek is meer om op te dansen.’
• Arnold Lobel, Kikker en pad. ‘Het is de jubileumeditie geworden. Mijn zoon (3,5) wil er echt iedere avond uit voorgelezen worden. Ik vind het dan leuk dat hij dat boek ook zelf heeft (voor later).’ 
• Roald Dahl, Mathilda. ‘Blijft steevast favoriet bij de groteren.’ (drie kinderen van 9, 5,5 en 2,5)
• Joan Steiner, Je gelooft je ogen niet Jr. ‘Erg leuk voor uuuuurenlang zoekplezier! Nog altijd een hit hier!’ (drie kinderen van 10, 7 en 3)
• Lindsay Camp, Mag ik in jullie bed? ‘Echt een heel lief boekje.’ (twee kinderen van 5 en 5 maanden)
• David Wiesner, Flotsam. ‘Een boek zonder woorden, met prachtige platen waar je lang naar kunt kijken. Mijn dochter (6) en ik zijn er nu al dagen zoet mee en laten onze fantasie stromen.’
• Martin Jenkins, Gullivers reizen. Bewerking van het origineel van Jonathan Swift. ‘Mijn man leest de kinderen (14, 11 en 8) momenteel deze editie voor en ze smeken elke avond om meer.’
• Vivian den Hollander, Op pad met de huifkar. ‘Eigen keuze van Jet (6). Het was nog moeilijk kiezen tussen deze en Rijden voor een rozet.’
• Agave Kruijssen, Het ros Beiaard. ‘Tot dusver mijn favoriet in de serie Sprookverhalen. De moraal van het verhaal is dat eer, wraak en jaloezie verstrekkende gevolgen kunnen hebben, en dat vergeving tot vrede kan leiden.’ (dochter van 5)
• J. Donaldson, De Gruffalo. ‘Keuze van mijn zoon (4).’
• Marjolein Mattaar, Biba baby boek. ‘Met als aanleiding dat ook onze dochter (2,5 ) grote zus gaat worden. De tekst vind ik eigenlijk vrij overdreven, elke keer ‘belle bolle buik’ en ‘biba belle baby’, maar toch kon ik het een hele tijd niet voorlezen zonder een dikke keel te krijgen van ontroering, of zelfs tranen met tuiten… ‘t Zullen de hormonen wel geweest zijn, maar ook de mooie sfeer van het boek. Zo mooi vind ik ook het einde: dat ‘kleine grote’ meisje wordt er zo mooi bij betrokken!’
• Jan Paul Schutten, Kinderen van Amsterdam. ‘Niet voor niks de Gouden Griffel.’
• Astrid Lindgren, Ronja de roversdochter. ‘Mooi geschreven over loyaliteit en eigen wijsheid en keuzes maken, in twee dagen achter elkaar op de bank voorgelezen, met genoeg tranen voor een verstopte neus.’ (dochter van 6)
• Janneke Schotveld, Zsa Zsa. ‘Lijkt een aantrekkelijk verhaal voor mijn dochter van bijna 7.’
• Charlotte Dematons, Fiets. ‘Het prentenboekje van de week. Zonder woorden en helder als glas. Weer zoiets moois van de winnares van de Gouden Penseel van vorig jaar.’
• Dichter bij de dieren, met tekeningen van Eric Carle. ‘Erg leuke gedichtjes. Hier maken we er een sport van ze uit het hoofd te kennen.’ (twee kinderen van 7 en 1)
• Simone van der Vlugt, Zwarte sneeuw. ‘Mijn zoon (14) vond deze erg goed, zeker toen hij ook nog eens een kolenmijn en -museum bezocht.’
• Max Lucado, Niemand is als jij. ‘Een prachtig prentenboek. Wij kregen het boek als kraamcadeau en ik heb sindsdien meerdere exemplaren cadeau gegeven. Zo mooi!’ (dochter van 2,5)
• Hannah Kraan, Verhalen van de boze heks. ‘Geweldige boeken vind ik het. Erg prettig om voor te lezen en ook leuk geïllustreerd en ook leuk voor de kinderen (9, 6 en 2) om (straks) zelf te lezen. Prettige korte afgeronde verhaaltjes. Ik vind het een soort moderne fabel en dieren doen het altijd goed bij kinderen.’
• Michael Coleman, Crashende computers. Uit de reeks Waanzinnig om te weten. ‘Na lang aarzelen in de winkel werd dit het. Eigenlijk wilde Philip (9) de bundel Al mijn later is met jou, die we bijna onafgebroken van de bieb in huis hebben en waaruit hij zo graag voordraagt en voorgelezen wordt (mijn romanticus – ik zei toch dat niemand gevoeliger is dan hij?). Op het laatste moment koos hij toch voor dit equivalent. Ach, wat scheelt het?’
• Carli Biessels, Irah en de dieren én Doortje wil naar de zee kijken. ‘Motivatie: het gaat over gevoelige meisjes, daar hebben we minstens twee van hier. Het is adembenemend mooi. Het is poëzie in proza. Het zit hem in de woorden die er niet staan. Het gaat over contact maken met de wereld om je heen. En met je diepste binnenste. Het gaat over de gedachten van een kwal (of een mug, of een golf in de zee).’ (twee kinderen van 4 en 1)
• Loek Koopmans, Een dikke vette pannenkoek.
• Nicola Smee, Klipperdeklop. ‘Samen met Een dikke vette pannenkoek favoriet bij de kleinsten.’ (drie kinderen van 9, 5,5 en 2,5)
• De wondere wereld van Narnia, uit de archieven van de laatste koning. Speciale uitgave gebaseerd op de boeken van C.S. Lewis. ‘Keuze van mijn zoon (7).’
• Eric Carle, Het vervelende lieveheersbeestje. ‘Voor Cato (1,5), die er in de winkel geen oog voor had, omdat ze zich op een stoeltje voor een poppenhuis genesteld had, maar die op slag verliefd werd toen ze hem zag: “Beesss!” Daarom had ik het boekje ook gepakt: ze is sinds een paar weken in de ban van onzelieveheersbeestjes. Philip en Jet kenden het boek uit de bieb en vinden het erg grappig. Ik ook, en ik vind de collages van Eric Carle bijna altijd mooi.’
• Paul van Loon, Dolfje Weerwolfje. ‘Als je het aan mijn kinderen (14, 11 en 8 ) zou vragen, zouden ze voor Dolfje kiezen.’
• Olivier Dunrea, Eddie. ‘Mijn keuze voor mijn zoon (1).’
• Sylvia Vanden Heede, Het dikke boek van Vos en Haas. ‘Een boek (of eigenlijk zijn het 3 boeken) dat we al vele jaren regelmatig van de bibliotheek lenen, maar dat we nog nooit hadden aangeschaft. Al mijn beginnende lezertjes hebben er altijd van genoten en ook mijn bijna 3-jarige geniet van de verhalen. Ze kunnen ze bijna dromen.’ (vier kinderen van 3, 6, 11 en 13) 

Engelen

Voor onderstaande film ben ik vorige week opgebleven. Het is een portret van een bijzondere school waar kinderen wonen die geen school meer hebben wil en die nergens anders terecht kunnen; de Mulberry Bush School, met 40 kinderen en 108 volwassenen: ieder kind heeft twee grote mensen die voor hem zorgen.

Ik moest er af en toe wel een beetje bij huilen, deels uit ontroering om de kinderen zelf, deels om de begeleiders die zich lankmoedig en vanzelfsprekend over de kinderen ontfermen.

Via deze link kun je hele uitzending bekijken, of je kunt er via de site van IKON komen. Het is een hele zit, 1 uur en 43 minuten, maar grote kans dat je -net als ik- op het puntje van je stoel de tijd vergeet.

Ik las ergens een reactie van iemand die het ‘wel bewonderenswaardig’ vond dat de kinderen op de Mulberry Bush School niet gestraft worden, maar dat ze ‘eerlijk gezegd’ vond dat het geen kwaad kon als er wat meer grenzen getrokken werden. Mocht je die mening ook zijn toegedaan, dan moet je dit artikel maar even lezen.

Hieronder twee clips uit Hold me tight, let me go.

Geschiedenis

Met een Gouden Griffel voor een geschiedenisboek en de Week van de Geschiedenis voor de deur leek het me een mooi moment om een beetje te vertellen wat wij zoal doen aan dit onderwerp. Laat ik vooropstellen dat ik het erg belangrijk vind dat onze kinderen veel geschiedenis meekrijgen. 1)  Historisch besef is nodig om de alledaagse dingen in perspectief te plaatsen, om voor jezelf te bepalen wat echt belangrijk is. Iets kan nu met grote koppen in de krant staan, maar morgen is het weer over. Als je weet wat er in de loop der tijd gebeurd is en wat van wezenlijk belang geweest is, kun je ook makkelijker je mening vormen over vandaag.

Maar het is vooral ook zo’n leuk onderwerp. Meegevoerd worden in de verhalen, wegzinken in de woorden,  je verplaatsen in mensen van andere tijden, meegruwen met oorlogen, meejuichen met overwinningen en ontdekkingen, plekken bezoeken waar het allemaal heeft plaatsgevonden.

Ik was eerst van plan om de geschiedenis chronologisch te brengen: van Julius Civilis tot vandaag, zeg maar. Maar dat bleek hier niet helemaal te werken. Er zijn zo veel tijdsperioden die tussendoor langskomen, de Tweede Wereldoorlog die aan de praat te pas komt, een voorleesboek als Heidi, dat zich afspeelt in de 19e eeuw, een bezoek aan Delft, waar de Tachtigjarige Oorlog alomtegenwoordig is, een dagje naar het Muiderslot. Dat alles riep weer nieuwe interesses op waar de kinderen zich in stortten, vragen die we samen opzochten, rollenspellen die ze wekenlang speelden.

Zoals de Grieks-Romeinse fascinatie, waarbij de kinderen maandenlang de werken van Hercules naspeelden en we de boeken van Simone Kramer verslonden met alle verhalen over Perseus, koning Midas en natuurlijk Pegasus - voor Jet. We gingen we naar het Rijksmuseum van Oudheden, schreven de Griekse en Romeinse namen van de goden op (Zeus/Jupiter, Minerva/Pallas Athena), kleiden Medusa’s en papier-machéeden Griekse strijdhelmen.

Als Philip dan met boeken over het Romeinse Rijk kwam aanzetten, wilde ik niet zeggen: ‘Nee, we zijn nu met de hunebedden bezig.’

Dus helemaal chronologisch doen we het niet, we maken voortdurend uitstapjes naar andere periodes. Om toch alles in een context te plaatsen zodat de kinderen een idee krijgen van verhoudingen, maken we gebruik van een tijdbalk. Er zijn oneindig veel manieren om zo’n lijn te maken, maar wij gebruiken er twee.

We zijn begonnen met één gezamenlijke tijdlijn aan de binnenkant van een oude behangrol (een smalle, van een behangrand). Als je die uitrolt, kun je goed zien hoe ontzettend lang geleden het was dat Mozes met het Israëlieten door de woestijn liep, terwijl het relatief nog niet zo lang geleden was dat je zelf geboren werd – ook al lijkt dat wel een eeuwigheid. Om het nog concreter te maken, hebben we ook een Geschiedenis van Philip en Jet gemaakt; een tip uit een van de eerste hoofdstukken van het boek De wereldgeschiedenis in een notedop van V.M. Hillyer.

Inmiddels heeft Philip naast de behangrol ook een eigen tijdlijnboek. Ik wilde iets wat handzaam en duurzaam was en wat de kinderen zelf konden invullen. In Nederland heb ik ze niet kunnen vinden, maar in Amerika heb je een paar soorten tijdlijn in boekvorm. Ik heb uiteindelijk gekozen voor een Record of Time van deze uitgever, het boek dat hier helemaal bovenaan staat. 2)  Daarin staan gelinieerde bladzijden met jaartallen, waarop je gebeurtenissen kunt invullen. Zoals hier, naar aanleiding van ons Chinese projectje.

Philip vult dus feiten in uit boeken die we gelezen hebben of plaatsen die we bezocht hebben, maar ook de geboorte- en sterfdata van familieleden. Dan is het wel speciaal om bijvoorbeeld te zien dat mijn oma, die Philip goed gekend heeft, geboren is in het jaar dat de Titanic onderging.

Het boek heeft achterin ook een aantal blanco landkaarten om de gebeurtenissen zowel in tijd als in plaats te kunnen vastleggen. Jet krijgt haar eigen tijdlijnboek als ze echt goed kan schrijven.

Voor de momenten van luwende fascinaties, als de kinderen uit zichzelf geen interesse tonen in een bepaalde periode, heb ik vier boeken waar we beurtelings uit lezen. In deze boeken staan de geschiedenisverhalen wel chronologisch geordend:

Lang geleden, de geschiedenis van Nederland in 50 voorleesverhalen, van Arend van Dam

De wereldgeschiedenis in een notedop, van V.M. Hillyer

Honderd eeuwen: groot vertelboek uit onze geschiedenis, van Cornelis Wilkeshuis

Hoe het vroeger was: groot vertelboek uit onze geschiedenis, ook van Cornelis Wilkeshuis

Wat mij betreft zijn het de beste boeken op dit terrein. De laatste drie zijn alleen nog tweedehands te krijgen, maar ik vind dat er geen moderne equivalenten van bestaan. Ik probeer ook van iedere periode mooie historische jeugdliteratuur te vinden, zoals op deze lijsten te vinden is. En verder zijn we allemaal nogal dol op de stripreeks Van Nul tot Nu, die ook chronologisch en accuraat is.

Nog een laatste tip: vergeet vooral niet te kijken naar Verleden van Nederland, een reeks documentaires naar aanleiding van van de recentelijk vastgestelde canon van Nederland.  De serie wordt vanaf 12 oktober uitgezonden.

———————————
Voetnoten

1) Ik vind het dan ook onbegrijpelijk dat geschiedenis in het primair onderwijs niet meetelt voor de citotoets. Scholen mogen kiezen of ze wereldoriëntatie (geschiedenis, aardrijkskunde en natuuronderwijs) in de citotoets opnemen, maar als ze dat al doen, telt het niet mee voor de score (zie ook dit overzichtje over de citotoets). De hele ‘verplichte’ geschiedeniscanon ten spijt kun je dus gewoon de basischool verlaten zonder iets van Willem van Oranje te weten.

Terug

2) Overigens heb ik het boek niet bij de uitgever gekocht, maar bij Christianbook.com, omdat ik daar goedkoper uit was, zeker met een kortingscode die altijd wel ergens via google te vinden is.

Terug