Van alle markten thuis

Nog voor het ontbijt wilde Philip zijn klompje goud wegen. Het is eigenlijk een steentje dat goud geverfd is, maar stèl dat het echt goud was, hoeveel zou het dan waard zijn? Ik heb een paar jaar geleden eens een balansweegschaal gekocht, omdat ik wilde dat de kinderen niet alleen met een gewone (keuken)weegschaal zouden leren wegen, maar ook de verhoudingen van verschillende voorwerpen ten opzichte van elkaar duidelijk konden zien. Deze weegschaal heeft gewichtjes en kan zowel vaste stoffen als vloeistof wegen. Vanaf zijn vierde jaar heeft Philip er bij vlagen van alles mee gewogen; appels, legoblokjes, droge spaghettislierten, water. Hij kon er vaak helemaal in opgaan en was dan bezig met zowel het absolute gewicht als de verhoudingen; hoe zwaar is een legoblokje, hoeveel legoblokjes gaan er in een appel?

Vanochtend haalde hij de weegschaal weer tevoorschijn en bracht zijn goudklompje met de gewichtjes in balans. Hij vroeg aan John wat de goudprijs was en rekende vervolgens uit dat het klompje 123 euro zou opbrengen. Tot het ontbijt heeft hij nog wat meer steentjes en andere schatten gewogen, prijzen berekend en bij elkaar opgeteld wat zijn goudbezit zou zijn. 

Na het ontbijt hadden we met drie andere thuisonderwijsgezinnen afgesproken in een binnenspeeltuin. We doen dat niet zo vaak, want het is niet een van mijn favoriete locaties, omdat ik het er altijd zo lawaaierig en bedompt vind. Op de een of andere manier zijn die ballenbakken zo gemaakt dat er nauwelijks daglicht binnenkomt, zodat je na afloop knipperend tegen het zonlicht naar buiten wandelt; alsof je overdag in de kroeg gezeten hebt. Maar de kinderen vinden het leuk, dus zo eens per jaar zet ik mijn bezwaren opzij en gaan we een halve dag op trampolines en luchtkussens springen en rennen ze elkaar op de grote klimrekken achterna. Het was ook eigenlijk heel leuk vandaag. Bezweet en voldaan kwamen we thuis, en na een uitgebreid bad lagen de kinderen er op tijd in.

Gisteren liep het allemaal niet zo lekker. We waren eigenlijk van plan om naar een bijeenkomst in een andere regio te gaan. Thuisonderwijzers zoeken elkaar vaak op in educatieve uitjes, maar omdat de gemeenschap in Nederland niet zo groot is en de afstanden relatief klein, kennen we ook veel mensen uit andere gewesten. Deze keer was er een padvindershuis gehuurd. De kinderen zouden er vuurtjes kunnen stoken of gewoon lekker spelen en met takken sjouwen.

Toen we op de ochtend van vertrek aan het ontbijt zaten, zag de lucht zwart van de regenwolken. Ik hoopte nog op een opklaring, maar de weersverwachting wond er geen doekjes om: ‘Er is veel bewolking en van tijd tot tijd kan het flink regenen, de onweerskansen zijn groot. Zo nu en dan haalt de wind ook flink uit, er zijn windstoten mogelijk tot rond 75 km/uur.’ 

Op zich vind ik een buitje geen bezwaar, maar om nou 90 kilometer te rijden en dan in de slagregens bij een scoutinghut te staan druipen, vond ik ook weer zo wat. Bovendien moet je gebruikmaken van de flexibiliteit die deze onderwijsvorm met zich meebrengt. Na zo’n teleurstelling komt de dag niet meer echt op gang en besloot ik er officieel een vrije dag van te maken. We hebben met z’n allen gezellig The Incredibles gekeken. Toevallig hadden we ook de cd-rom van de film geleend uit de bibliotheek, dus die kon in één moeite door gespeeld worden. Positief ingesteld als hij is en altijd azend op wat extra computertijd, vond Philip dat dit toch best een leerzaam spel was: ‘Het is in het Engels!’

’s Middags een groentesoepje gemaakt van restjes rauwkost en lang voorgelezen uit de derde Paulus deze maand: De Hooikooi.

Dat was dus gisteren. Vandaag hebben de kinderen matzes gemaakt. Klinkt tamelijk bijzonder, maar is een werkje van niks. Men make brooddeeg zonder gist, dus meer dan bloem, olie, zout en water heb je niet nodig. Philip en Jet weten inmiddels uit hun hoofd hoe je deze ongezuurde broden maakt. Ik laat hen meestal maar een klein beetje deeg maken, dan zijn ze klaar voordat de aandacht verslapt is en de baldadigheid toeslaat. Met een balletje deeg ter grootte van een flinke pingpongbal kun je één matze maken en nog wat deeg overhouden om zo op te eten. Balletje plat slaan, met een vork wat gaatjes prikken zodat de lucht kan ontsnappen en in een voorverwarmde oven op 250 graden 10 minuutjes afbakken.

Jet wilde met haar matze graag kerkje spelen. En zo zaten we om vier uur met het hele gezin, John werd uit zijn werkkamer opgetrommeld, op een rij stoelen in de woonkamer het ‘Kyrie eleison’ te zingen. Vervolgens kregen we een stukje matze ter communie en Cato nog een aparte zegen. Toen was het tijd voor de celebrant om naar gym te gaan.

We zijn al een poosje bezig met Elia, en natuurlijk kwam ook zijn adembenemende hemelvaart aan bod. Ik vind het belangrijk om intertekstualiteit (in de ruimste opvatting) al vroeg te intoduceren en de bijbel biedt daar vanzelfsprekend uitgelezen mogelijkheden voor. Vaak zijn er andere, profane boeken waarnaar je kunt verwijzen, er zijn natuurlijk massa’s kunstwerken die je erbij kunt halen, en sóms is er ook muziek bij een bepaald thema. Bij Elia heb ik dat helemaal: als we het verhaal van de hemelvaart lezen, loop ik de hele dag Chi Coltrane te neuriën. En daar is natuurlijk maar één remedie voor: cd opzetten en heel hard meezingen ‘I want to rise right up into the sky, and ride white horses with fiery eyes’. Toe maar even, luidsprekers aan en volume hoog*:

En omdat Elia door de eeuwen heen een dankbaar onderwerp voor kunstenaars geweest is, zijn er veel schilderijen die we erbij kunnen bekijken. En daar valt veel over te vertellen. De Elia van Doré**

en die van Dalì***

verschillen bijvoorbeeld aanzienlijk. Ik pak er vaak een aantal boeken bij, zodat je kunt zien dat Rubens beïnvloed was door de klassieken toen hij Elia in de woestijn schilderde, en dat hetzelfde onderwerp door de middeleeuwse Dirk Bouts er heel anders uitziet (hier is het hele drieluik zoals dat in de Sint-Pieterskerk in Leuven te zien is). Voor kinderen zijn middeleeuwse werken ook erg leuk, omdat er vaak verschillende delen van een verhaal in één werk gevat zijn. Bij de Elia van Dirk Bouts bijvoorbeeld, zie je op de voorgrond Elia nog in de woestijn liggen, terwijl hij rechts achter al de berg Horeb beklimt (voor wie het wil nalezen, staat het hier, in 1 Koningen 19; de hemelvaart van Elia kun je lezen in 2 Koningen 2).  

Heel uitgebreid en hoogdravend is het nu natuurlijk nog niet. Het gaat mij er vooral om dat de kinderen door goed te kijken de kunst leren waarderen, zich een eigen mening en smaak gaan vormen en dat ze zich bewust worden van de veranderingen in de loop van de tijd.

* Omwille van de auteursrechten heb ik hem na twee minuten weggedraaid, maar het intro en refrein zijn een aanzet om even in de sfeer te komen.
** Hier zie je hem wat groter: klik
*** Idem klik

Jet is de laatste tijd erg bezig met sociale verhoudingen. Ze heeft daar altijd wel gevoel voor gehad; vanaf het moment dat ze kon praten, was ze bezig met familieverbanden (’Als ik later kinderen krijg, is Philip hun oom’) en observeerde ze hoe mensen met elkaar omgaan. Zo volkomen als het aan Philip voorbijgaat, zo grondig wordt het door Jet waargenomen. De laatste maanden slaat ze alles op wat ze tien- tot zestienjarige meisjes ziet doen: hoe ze met elkaar kletsen, tegen elkaar lachen, elkaars namen afkorten, quasi-nonchalant door hun mobieltjes praten. Ze kan niet wachten tot ze in haar eentje met vriendinnen de stad in mag. Als ik haar vraag wat ze dan precies wil doen in de stad, zegt ze: ‘Nou gewoon, praten en lopen, net zoals de meisjes die we vorige keer zagen.’ 

Vanochtend vroeg ze direct na het ontbijt of ze F. mocht bellen. Gewoon voor de gezelligheid, zei ze, om nog even na te praten over Flip de pony. Ik raadde haar aan om wel een aantal gespreksonderwerpen paraat te houden, want telefoongesprekken met haar lievelingsnichtje E. (14) willen nog weleens stroef verlopen, omdat Jet dan van pure adoratie stilvalt of op vragen alleen maar ‘ja’ kan fluisteren, vol ontzag beseffend dat ze nu met een Grote Vriendin aan het bellen is, precies zoals ze altijd zo graag wil. Maar al doende leert men en bij F. (7) verliep het gesprek heel vlot. Tot haar grote vreugde belde F. even later nog terug om te vragen of ze bij Jet mocht spelen. Als een haas werden de tanden gepoetst, haren kammen was ineens geen enkel probleem, haar grootste-meidenkleren werden zorgvuldig uitgekozen en als kroon op het werk pakte ze het blauwe blikje in de badkamer en smeerde een likje Nivea op haar gezicht.

Het was heel gezellig. F. is de hele dag gebleven en ze hebben veel plezier gehad. Met de speelgoedpaardjes gespeeld, tikkertje gedaan, gegiecheld, de regenboog bekeken en op de kinderboerderij lammetjes geaaid en gekletst met de boerin terwijl de geit gemolken werd. Toen F. werd opgehaald door haar vader, beloofden we de meisjes dat we hun msn-adressen zouden uitwisselen, zodat ze elkaar ook via de webcam kunnen zien (we wonen twintig minuten bij elkaar vandaan en ja, de tijdgeest, mijnheer).

Wat mijn andere dochter betreft: omdat ik de laatste dagen weinig foto’s gemaakt heb, nog maar even een filmpje van drie weken geleden, toen ik het zo knap vond dat Cato haar hoofd rechtop kon houden. Mijn opnametechniek is weer niet helemaal jofel, want je zit de laatste tien seconden tegen een achterhoofd aan te kijken, maar de eerst vijf seconden wegen er heus tegenop. Voilà Cato, bijna drie maanden oud:

Toch blijft oefening vereist. Cato vandaag:

Ik hou zo van haar.

We hebben Paulus en de eikelmannetjes uit. En eerlijk is eerlijk, het was toch een heel leuk boek. Toen ik vanmorgen uit bed stapte, zat Jet al aan tafel met een paar halfverdroogde eikeltjes, een tube lijm en een bosje lucifers. De eikeltjes had ze vorig jaar zomer met oma geraapt en van de meeste hadden ze toen samen een ketting geregen. De overige eikeltjes had ze bewaard in een mooiedingendoosje, en die had ze nu weer tevoorschijn gehaald. Geïnspireerd door Paulus wilde ze een eikelpaard maken. Ze zat nog te twijfelen hoe ze het precies zou aanpakken en wilde met lijm de luciferhoutjes eraan plakken, toen Philip met het idee kwam de ijzeren satéprikker te gebruiken. Vier gaatjes voor de benen, eentje voor de hals. Jet heeft de lucifertjes op maat gebroken en erin geprikt. Oren van tandenstokers en met stift een paar ogen erop. Helemaal zelf bedacht en gemaakt. Knap, hè?

Vanmiddag aten we groentesoep. We hadden gedekt met de placemats die mijn moeder had meegenomen uit Verenigde Staten, Philip had degene met Amerikaanse presidenten en Jet die met de vlaggen van de wereld. Onder het eten bestudeerde Philip zijn placemat. Opeens zei hij: ‘Raad eens welk liedje dit is’, en hij begon ‘Welterusten, mijnheer de president’ te neuriën. ‘Daar moest ik ineens aan denken’, zei hij toen ik het goed geraden had.

Hij zette de cd van Boudewijn de Groot op en vroeg hoe het ook alweer zat met de oorlog in dat liedje. Ik vertelde dat het een protestlied was geweest in de jaren ‘60, tegen de oorlog in Vietnam. Hij keek nog eens naar zijn placemat en vroeg over welke president het lied ging. Ik zei dat ik dacht dat het Nixon was, maar dat ik het niet zeker wist en dat we het konden opzoeken op zijn placemat als we wisten in welk jaar het liedje geschreven was. Philip zocht in het cd-boekje op uit welk jaar ‘Welterusten’ was: 1966. Op de placemat stond dat Nixon van 1969 tot 1974 president was, die kon het dus niet zijn. Vervolgens keek hij naar de president daarvoor: Lyndon B. Johnson, en jawel, die zetelde van 1963 tot 1969. 

Dit is zoals thuisonderwijs meestal gaat. Mensen vragen vaak welke schooluren we aanhouden, maar naast het uurtje echt schoolse vakken zoals schrijven of wiskunde gebeurt er zoveel dat je het nooit zou kunnen inroosteren. Iedere ouder weet dat kinderen nieuwsgierig zijn. Ze stellen de hele dag door vragen en het enige wat je hoeft te doen is de tijd nemen om die te beantwoorden of om samen op zoek te gaan.

Om een idee te geven, als ik deze dag in schoolse vakken zou moeten omschrijven, zou het ongeveer dit worden:

Nederlands
- poëzie: Boudewijn de Groot, ‘Verdronken vlinder’ (’Zo te sterven op het water met je vleugels van papier’); ‘Als de rook om je hoofd is verdwenen’
- literatuur: Jean Dulieu, Paulus en de eikelmannetjes; Annie M.G. Schmidt, Jip en Janneke
- bladzijde geschreven in werkboekje schrijfmethode Schrift van Thieme-Meulenhoff (Philip)
- woorden geschreven met magneetletters (Jet): roos, ik, Jet, zon, een, oom, moe

Geschiedenis
- aantal Amerikaanse presidenten doorgenomen: George Washington, Lyndon B. Johnson, Bill Clinton, George Bush jr. en sr.
- gepraat over Vietnamoorlog: waarom, wie deden eraan mee, hoe geëindigd
- gesproken over de tijdgeest van de jaren ‘60
- basilosaurusje gespeeld met tijdperkadequate kenmerken

Aardrijkskunde
- Vietnam opgezocht
- landsvlaggen bekeken (Jet vond die van Andorra het mooist)
- gesproken over evolutietheorie en creatie

Natuuronderwijs
- het anatomische model (Hema) uit elkaar gehaald en ingewanden weer teruggezet
- gelezen in Kate Petty en Jennie Maizels’ Knappe koppen, eenvoudige natuur- en scheikunde
- opgezocht welk prehistorisch dier waarschijnlijk longen én kieuwen had (ambulocetus) en welk dier dat nu nog heeft (longvis), zodat het zowel onder water als boven water kan ademhalen

Wiskunde
- uitgerekend hoeveel jaar geleden Johnson president van Amerika was (Philip)
- de tafel van 4 opgezegd
- geteld van nul naar honderd; teruggeteld van twintig naar nul (Jet)
- uitgerekend hoeveel pakken huismerkspeculaas je kunt kopen voor één pak ‘Smiley uitdeelzakjes speculaas’ tijdens het boodschappen doen

Engels
- prentenboek voorgelezen: Renee Graef, My favorite things (’Raindrops on roses and whiskers on kittens’)
- samen gekeken naar televisieprogramma Balamory op BBC2, onduidelijkheden vertaald
- ‘The tower of Babel’ (Genesis 11) gelezen uit Engelse kinderbijbel (initiatief Philip)

Bewegingsonderwijs
- gedanst en luchtgitaar gespeeld op o.m. ‘Strand’ en ‘Het Land van Maas en Waal’ (Boudewijn de Groot)
- naar gymles geweest (P&J); ‘gymmie’ verdiend met flikflak (Philip)

Sociaal-emotionele ontwikkeling
- baby-zusje getroost en aan het lachen gemaakt
- ruzie opgelost met zus (en voor Jet: met broer)
- gespeeld bij vriendje D. thuis

Op deze manier ziet het er best volledig uit. En toch hebben we alles bij elkaar misschien een uurtje aan tafel gezeten, is het initiatief voor vrijwel alle onderwerpen van de kinderen gekomen en was er nog genoeg tijd om Donald Ducks te lezen, te tekenen en te spelen met verkleedkleren en skippypaard. Daarom is het dus zo moeilijk om het thuisonderwijs binnen schooluren te plaatsen.

Je gelooft het niet: mag Jet eindelijk een keer paardrijden, vergeet ik een volle batterij in de fotocamera te doen. Met veel masseren heeft de camera er één foto uit weten te persen en toen was het echt over. Maar goed, er is een aandenken, zullen we maar zeggen.

Het zat zo: thuisonderwijsvriendin K. en ik hadden afgesproken om voor een paar uurtjes een verzorgpony te huren voor onze dochters. Toen ik de betreffende boerderij belde, bleek het arrangement helemaal geschikt voor onze paardenmeisjes: we konden een makke pony huren die het heerlijk vond om geborsteld (gepoetst, in ruiterjargon) te worden en waar ze ook rondjes op mochten rijden. Twee uur aaien voor een tientje, wat wil je nog meer.

Nadat ik het hele weekend voor Jet de uren had berekend die ons nog scheidden van de pony, zat er vanochtend een meisje klaar dat haar beste paardenkleren had uitgezocht. Ze heeft nog geen kekke uitrusting, maar haar spijkerbroek en rode kaplaarzen stonden heel echt. Van mij moest er bij wijze van cap nog een fietshelm mee, want je weet maar nooit met die beesten.

Toen we aankwamen bleek inderdaad de makste pony van de boerderij voor ons gereserveerd: Flip. Flips schofthoogte was zo’n beetje tot mijn knie en hij was zo oud, dat hij bij het hoeven krabben telkens even moest pauzeren, omdat hij op drie benen dreigde om te vallen. Of we het brood in stukjes wilden voeren, in verband met de tanden. Ideaal voor twee zorgzame kleine meisjes dus.

Twee uur lang is Flip geroskamd, gepoetst, manen uit de klit, gevoerd en geknuffeld en hebben de meisjes op en naast hem door de bak gewandeld. Op de terugweg verzuchtte Jet dat ze een heerlijke buitenrit gemaakt had. En neem van mij aan, er zijn weinig dingen zo schattig als een vijfjarig meisje dat met een rode fietshelm op in alle ernst een grote volte maakt op een bejaarde shetlandpony.

Het zijn echte kikkertjes geworden! Met uitzondering van de kikker-met-één-voorpoot en een achtergebleven kikkervis, zijn ze allemaal tot volle wasdom gekomen. Die met het ene pootje zwemt dadelijk waarschijnlijk een wisse dood tegemoet, maar wij hebben in ieder geval een uniek exemplaar aan de natuur afgeleverd. Ik dacht trouwens altijd dat de kikkervissenstaart er op een gegeven moment af zou vallen, maar dat is niet zo. Het staartje verteren ze, het wordt langzaam kleiner tot een puntje. En dan ziet zo’n minikikkertje er zo uit:

Om de verhouding aan te geven, hieronder zie je het kikkertje in twee vijfjarige handjes:

Alle lof en eer aan John, die de baby’s vertroeteld heeft en dagelijks emmertjes slootwater ging halen. Hij heeft de kikkertjes en de laatste kikkervis zojuist teruggezet in de sloot, want het schijnt dat onder jonge kikkers kannibalisme hoogtij viert als je niet op tijd fruitvliegjes aandraagt. En hoewel we nog een wintervoorraad gevriesdroogde wormen hebben liggen en we het aanschouwelijk onderwijs zo realistisch mogelijk willen houden, wou ik het risico niet nemen dat we na een lange dag buiten de deur nèt te laat zijn met het voederen. Onze taak zit erop.

Vandaag was vriendje D. (9) de hele dag bij ons. De aansluiting met D. is altijd indrukwekkend. De kinderen hebben precies dezelfde manier van spelen: met oneindige fantasie en minimale middelen, zonder grotemensenbeperkingen als logica en chronologie sluiten Asterix, geheim agenten en wilde paarden naadloos op elkaar aan. Het is fascinerend om te zien hoe de kinderen elkaars spel aanvullen en compromissen sluiten. Vandaag hebben ze met z’n drieën weer eindeloos avonturen beleefd, John is nog een paar uur met hen naar het heempark geweest en ’s avonds is D. blijven eten.

En gisteren was vriend A. (6) jarig.  Zijn moeder M. is een vriendin van me en behoort met haar twee zonen tot de harde kern van onze regionale thuisonderwijsgroep. We spreken vrijwel wekelijks ergens af. Vrijdag was ook weer gezellig; de kinderen hebben gespeeld, we hebben lekker in de tuin gezeten en gesmuld van M.’s taarten. Omdat het een klein uurtje rijden is naar hun huis, hebben we onderweg het luisterboek van Ronja de roversdochter gedraaid. Meestal hebben we een à twee keer per week een uitstapje waarvoor we een poosje in de auto moeten zitten en van die reistijd maken we altijd gebruik door boeken, hoorspelen of muziek te luisteren.

Wat kinderliedjes betreft is de Canadese zanger Raffi al sinds lange tijd favoriet. Hij gebruikt aansprekende thema’s en articuleert duidelijk, daar hebben de kinderen redelijk wat Engels van opgestoken. Ik was hem ooit op het spoor gekomen toen Jet een liefde voor beloega’s had opgevat en Raffi daar een liedje over had gemaakt - inmiddels hebben we zeven van zijn cd’s. Om een indruk te geven hieronder de eerste minuut van ‘Baby Beluga’.

Laatste nieuws over de kikkervissen. Sinds vandaag hebben er twee voorpootjes gekregen! Of eigenlijk: één kikkervis heeft voorpootjes gekregen en één kikkervis heeft een voorpootje gekregen. Die zou waarschijnlijk tot de 99,7 procent behoren die in het wild niet overleeft*, maar wij hebben hem gelukkig gered. Wat zal de natuur blij zijn dat er straks een kikker met één voorpoot in de sloot rondhinkt!  Zo zagen ze er gisteren uit toen Philip een foto maakte:
 

En zó ziet het er nu uit:

Enig toch?

En nog twee leuke thuisonderwijslinks die ik vandaag tegenkwam:
De site van Beverley Paine, een Australische thuisonderwijsmoeder. De site ziet er allesbehalve gelikt uit, maar staat tjokvol informatie, lezenswaardige artikelen en links per onderwerp. Ik kwam er langs toen iemand me tipte over een schrijfonderwijsboekje dat zij geschreven had, en ik bleef er lang hangen.

En 20 Questions - de online versie van het bordspel. Geweldig, hij leert terwijl je speelt. In verschillende talen te spelen (waaronder Nederlands) en voor gevorderden ook in het Engels te spelen op thema’s als ‘UK Music’ en ‘Movies’.

* zie waterweelde.nu onder ‘Problemen in het donderkopstadium’.